{"id":1713,"date":"2024-10-19T08:37:01","date_gmt":"2024-10-19T06:37:01","guid":{"rendered":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/?p=1713"},"modified":"2024-10-27T18:51:08","modified_gmt":"2024-10-27T17:51:08","slug":"poczatki-mennictwa-oraz-morski-szlak-z-portow-morza-srodziemnego-do-indii-w-starozytnosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/?p=1713","title":{"rendered":"Pocz\u0105tki mennictwa oraz morski szlak z port\u00f3w Morza \u015ar\u00f3dziemnego do Indii w staro\u017cytno\u015bci"},"content":{"rendered":"\n

Wymiana towarowa mi\u0119dzy lud\u017ami ma swoje pocz\u0105tki w bardzo odleg\u0142ej przesz\u0142o\u015bci. Dotyczy to r\u00f3wnie\u017c wymiany dalekosi\u0119\u017cnej prowadzonej z wykorzystaniem szlak\u00f3w l\u0105dowych jak i wodnych ( rzeki, morza ).<\/p>\n\n\n\n

Wymiana handlowa metod\u0105 towar za towar jak\u0105 w\u00f3wczas powszechnie stosowano by\u0142a bardzo uci\u0105\u017cliwa. Cz\u0119sto zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce sprzedaj\u0105cemu oferowano w zamian za jego towar – towar, kt\u00f3ry go nie interesowa\u0142. Aby transakcja dosz\u0142a do skutku, sprzedaj\u0105cy i kupuj\u0105cy musieli by\u0107 zainteresowani wymian\u0105 oferowanych przez siebie towar\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Wkr\u00f3tce handluj\u0105cy doszli do wniosku, \u017ce wymian\u0119 u\u0142atwi\u0142oby istnienie og\u00f3lnie akceptowanych miernik\u00f3w warto\u015bci towar\u00f3w i us\u0142ug. Pocz\u0105tkowo jako takie mierniki ( po\u015bredniki wymiany ) stosowano np.: zbo\u017ce, s\u00f3l, sk\u00f3ry, olej, p\u0142\u00f3tno, kamienie ozdobne itp. Dobra te mia\u0142y jednak powa\u017cne wady – by\u0142y nietrwa\u0142e. Mog\u0142y si\u0119 rozsypa\u0107, rozla\u0107 lub uszkodzi\u0107 w inny spos\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

Ten problem pr\u00f3bowano rozwi\u0105za\u0107 wprowadzaj\u0105c tzw. p\u0142acid\u0142a. By\u0142y to wyroby metalowe, p\u00f3\u0142fabrykaty, siekierki, p\u0142askowniki, p\u0142ytki metalowe, pr\u0119ty i podobne elementy przydatne w \u017cyciu codziennym.<\/p>\n\n\n\n

Ta forma miernik\u00f3w warto\u015bci zapowiada\u0142a przej\u015bcie do systemu pieni\u0105dza kruszcowego. Polega\u0142 on pocz\u0105tkowo na tym, \u017ce wykonywano sztabki lub bry\u0142ki, kt\u00f3re mo\u017cna by\u0142o dzieli\u0107. Materia\u0142em by\u0142y metale szlachetne – z\u0142oto, srebro i wyj\u0105tkowo platyna. Z\u0142oto stosowano przy du\u017cych transakcjach zawieranych przez osoby zamo\u017cne. W pospolitym obiegu dominowa\u0142o srebro. Podczas wymiany towarowej w tym systemie konieczne by\u0142o posiadanie wagi szalkowej by m\u00f3c odwa\u017ca\u0107 odpowiedni\u0105 mas\u0119 srebra. Wa\u017cenie by\u0142o konieczne lecz uci\u0105\u017cliwe.<\/p>\n\n\n\n

Metod\u0105 kolejnych udoskonale\u0144 wypracowano pogl\u0105d, \u017ce najdogodniejszym \u015brodkiem wymiany towarowej b\u0119dzie bry\u0142ka oznakowana przez emitenta ( w\u0142adc\u0119 )gwarantuj\u0105ca jednakow\u0105 mas\u0119 i sk\u0142ad.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze prymitywne monety pojawi\u0142y si\u0119 w miastach greckich na wybrze\u017cu Azji Mniejszej ok. roku 700 p.n.e.. W tej dzia\u0142alno\u015bci przodowa\u0142o mennictwo lidyjskie. Kr\u00f3l lidyjski Gyges wybija\u0142 w latach 687 – 677 p.n.e. monety z elektronu, kt\u00f3re mo\u017cna uzna\u0107 za prototypy p\u00f3\u017aniejszych monet. Mia\u0142y kszta\u0142t owalnej, fasolkowatej bry\u0142ki. Na rewersie wida\u0107 odbite niewyra\u017ane tzw. quadratum incusum od dolnego stempla, a na awersie wyobra\u017cenia okre\u015blone przez w\u0142adc\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Jeden z nast\u0119pc\u00f3w Gygesa – kr\u00f3l Krezus ( 560 – 546 p.n.e. ) znacznie udoskonali\u0142 produkcj\u0119 tych monet. Technologia pozosta\u0142a ta sama co za czas\u00f3w Gygesa, ale co by\u0142o bardzo wa\u017cne – monety zacz\u0119to wykonywa\u0107 tylko z czystego z\u0142ota lub czystego srebra.<\/p>\n\n\n\n

Mennictwo Krezusa by\u0142o oparte o statera – greck\u0105 jednostk\u0119 wagow\u0105 i monetarn\u0105 r\u00f3\u017cni\u0105c\u0105 si\u0119 mas\u0105 w zale\u017cno\u015bci od obowi\u0105zuj\u0105cego w okre\u015blonym pa\u0144stwie systemu. W systemie lidyjskim z\u0142oty stater odpowiada\u0142 8,1 g kruszcu a srebrny 11,2 grama.<\/p>\n\n\n\n

W mennicy Krezusa emitowano monety warto\u015bci 1 statera, 1\/3 , 1\/6 i 1\/12 statera.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot.1. Kr\u00f3lestwo Lidii, Kroisos ( Krezus ) 560 – 546 p.n.e., 1\/3 statera, Sardes. Aw.: Lew walcz\u0105cy z bykiem Rw.: Dwa kwadraty incusum<\/p>\n\n\n\n

W 546 r.p.n.e. Krezus wszcz\u0105\u0142 wojn\u0119 z kr\u00f3lestwem Pers\u00f3w Cyrusa II. Pocz\u0105tkowo odnosi\u0142 sukcesy, wygrywa\u0142 bitwy. Gdy nadszed\u0142 okres zimowy, lekkomy\u015blnie zarz\u0105dzi\u0142 przerw\u0119 w walkach i rozpu\u015bci\u0142 swoj\u0105 armi\u0119. Przyczajeni Persowie wykorzystali t\u0105 sytuacj\u0119 i szybkim marszem dotarli do stolicy kraju Krezusa, Sardes. Po 2-tygodniowym obl\u0119\u017ceniu Persowie zdobyli stolic\u0119 i wkr\u00f3tce ca\u0142y kraj.<\/p>\n\n\n\n

Tak przesta\u0142o istnie\u0107 kr\u00f3lestwo lidyjskie a przecie\u017c przed t\u0105 wojn\u0105 Krezus radzi\u0142 si\u0119 pewnej wyroczni czy wygra t\u0105 wojn\u0119. Wyrocznia orzek\u0142a, \u017ce ” je\u017celi zacznie t\u0105 wojn\u0119 to zniszczy wielkie kr\u00f3lestwo”. Niestety Krezusowi nie przysz\u0142o do g\u0142owy, \u017ce mo\u017ce to dotyczy\u0107 jego kr\u00f3lestwo!<\/p>\n\n\n\n

Nowy system wymiany towarowej polegaj\u0105cy na stosowaniu monet bardzo szybko rozpowszechnili w portach Morza \u015ar\u00f3dziemnego i Czarnego kupcy – \u017ceglarze greccy oraz feniccy co w efekcie zdynamizowa\u0142o handel mi\u0119dzynarodowy.<\/p>\n\n\n\n

W tamtych czasach kupcy byli \u017ceglarzami, wojownikami, odkrywcami, zdobywcami i podr\u00f3\u017cnikami. Byli te\u017c znakomitymi nawigatorami. Ludzie ci marzyli nie tylko o zyskach z handlu, ale r\u00f3wnie\u017c o odkryciach nowych teren\u00f3w i zak\u0142adaniu tam np. swoich kolonii.<\/p>\n\n\n\n

Znane by\u0142y w tym czasie informacje o bogactwie Indii. Marzeniem ich sta\u0142a si\u0119 ch\u0119\u0107 dotarcia tam drog\u0105 morsk\u0105. Nie by\u0142o to jednak w\u00f3wczas mo\u017cliwe. Nie przypuszczali, \u017ce podboje perskie w najbli\u017cszych latach tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 stworz\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Persowie – lud pasterski indoira\u0144ski spokrewniony z Medami pojawi\u0142 si\u0119 w Iranie w pierwszych wiekach pierwszego tysi\u0105clecia p.n.e.. Najciekawszy okres historii Pers\u00f3w zaczyna si\u0119 od czas\u00f3w panowania Cyrusa II ( 554 – 530 p.n.e. ), kt\u00f3ry ok. 550 r.p.n.e. sta\u0142 si\u0119 w\u0142adc\u0105 wielkiego imperium.<\/p>\n\n\n\n

Po pokonaniu kr\u00f3la Krezusa opanowa\u0142 ca\u0142\u0105 Anatoli\u0119, uzyskuj\u0105c dost\u0119p do Morza \u015ar\u00f3dziemnego. Nast\u0119pnie opanowa\u0142 kraj Part\u00f3w, Babiloni\u0119 i podporz\u0105dkowa\u0142 sobie Syri\u0119, Fenicj\u0119 i Palestyn\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Syn Cyrusa II – Kambyzes ( 529 – 522 p.n.e. ), kt\u00f3ry ruszy\u0142 na podb\u00f3j Egiptu w 526 r.p.n.e. w bitwie pod Peluzjum pokona\u0142 Psametyka III i wkr\u00f3tce zaj\u0105\u0142 Memfis, a nast\u0119pnie tereny a\u017c do II katarakty z Doln\u0105 Nubi\u0105 w\u0142\u0105cznie.<\/p>\n\n\n\n

Po \u015bmierci Kambyzesa w\u0142adc\u0105 imperium perskiego zosta\u0142 Dariusz I Wielki ( 521 – 486 p.n.e. ), kt\u00f3ry w roku 513 p.n.e. opanowa\u0142 obszar dzisiejszego Pakistanu.<\/p>\n\n\n\n

Po opanowaniu Egiptu Kambyzes niezw\u0142ocznie wprowadzi\u0142 swoje porz\u0105dki. Zlikwidowa\u0142 egipski ceremonia\u0142, usuwaj\u0105c ze stanowisk wielu dotychczasowych dostojnik\u00f3w. Byli te\u017c i tacy dostojnicy, kt\u00f3rzy przeszli na s\u0142u\u017cb\u0119 nowego w\u0142adcy. Lojalnych urz\u0119dnik\u00f3w na r\u00f3\u017cnych szczeblach pozostawiono na dotychczasowych stanowiskach. <\/p>\n\n\n\n

Ciekawostk\u0105 jest, \u017ce Egipcjanie okazali si\u0119 na sw\u00f3j spos\u00f3b sprytni. Przegrali wojn\u0119, ale postanowili Pers\u00f3w uegipcjani\u0107! Ten proces konsekwentnie realizowany zda\u0142 egzamin. Persowie pod wra\u017ceniem kultury egipskiej zmieniali te\u017c sw\u00f3j stosunek do Egipcjan.<\/p>\n\n\n\n

Persowie do rz\u0105d\u00f3w w Egipcie przyst\u0105pili bardzo dynamicznie, wprowadzaj\u0105c wiele zmian we wszystkich dziedzinach gospodarki, kultury i administracji oraz w budownictwie. <\/p>\n\n\n\n

Najwi\u0119kszym osi\u0105gni\u0119ciem budowniczych Dariusza I Wielkiego by\u0142o wybudowanie kana\u0142u \u017ceglugowego \u0142\u0105cz\u0105cego Nil z Morzem Czerwonym. Taki pomys\u0142 mia\u0142 ju\u017c Nekau II ( 610 – 595 p.n.e. ), lecz go nie zrealizowa\u0142. Kana\u0142 Dariusz by\u0142 szeroki na 45m, bieg\u0142 blisko 60 km od wschodniej odnogi Nilu, wzd\u0142u\u017c Wadi Tumulit do Jezior Gorzkich, a stamt\u0105d na po\u0142udnie do Zatoki Sueskiej Morza Czerwonego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot.2. P\u00f3\u0142nocny Egipt.<\/p>\n\n\n\n

Wzd\u0142u\u017c kana\u0142u postawiono pot\u0119\u017cne stele z r\u00f3\u017cowego granitu s\u0142awi\u0105ce dokonania Dariusza.<\/p>\n\n\n\n

Wed\u0142ug perskich zapisk\u00f3w, na inauguracj\u0119 uruchomienia kana\u0142u w 497 r.p.n.e. kr\u00f3l osobi\u015bcie przygl\u0105da\u0142 si\u0119 swojej flocie sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z 24 statk\u00f3w p\u0142yn\u0105cych do Persji z egipskimi zdobyczami.<\/p>\n\n\n\n

I tak spe\u0142ni\u0142y si\u0119 wieloletnie marzenia europejskich \u017ceglarzy aby pop\u0142yn\u0105\u0107 w kierunku Indii! S\u0142ynny kana\u0142 Dariusza im to umo\u017cliwi\u0142. P\u0142yn\u0105c wzd\u0142u\u017c Morza Czerwonego kupcy mieli mo\u017cliwo\u015b\u0107 kontakt\u00f3w handlowych w licznych portach r\u00f3\u017cnych plemion.<\/p>\n\n\n\n

Na po\u0142udniowo – zachodnim obszarze P\u00f3\u0142wyspu Arabskiego ( dzisiejszy Jemen ) istnia\u0142o kilka rywalizuj\u0105cych ze sob\u0105 kr\u00f3lestw pochodzenia semickiego, z kt\u00f3rych najsilniejsze nazywano kr\u00f3lestwem Saba. Kr\u00f3lestwa te przypuszczalnie odgrywa\u0142y du\u017c\u0105 rol\u0119 po\u015brednicz\u0105c w handlu z Indiami.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot.3. Sabatyjczycy ( Himjaryci ? ), I w.p.n.e., drachma ( typu bucranium ), 16,4 mm, 2,63g. Aw.: G\u0142owa wojownika w kolczudze, w\u0142\u00f3cznia, nad g\u0142ow\u0105 ksi\u0119\u017cyc z kropk\u0105. Rw.: Czaszka antylopy, po bokach znaki, u g\u00f3ry p\u00f3\u0142ksi\u0119\u017cyc z kropk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Po wyp\u0142yni\u0119ciu z Morza Czerwonego w kierunku wschodnim na drodze do Indii wystarczy\u0142o pokona\u0107 ju\u017c tylko Morze Arabskie.<\/p>\n\n\n\n

W handlu zaznaczy\u0142 si\u0119 w tym czasie wyra\u017any wp\u0142yw gospodarki, obyczaj\u00f3w i kultury greckiej na \u015brodowiska perskie i egipskie. Ate\u0144ska moneta ( stater ) ok. roku 410 p.n.e. sta\u0142a si\u0119 podstawowym \u015brodkiem p\u0142atniczym w Egipcie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot.4. Posthellenistyczne, Cylicja – Kelenderis, stater ( ok. 425 – 410 p.n.e. ), 20,5 mm, 10,77g. Aw.: Nagi m\u0142odzieniec z batem siedz\u0105cy na koniu. Poni\u017cej litera A. Rw.: Kozio\u0142 kl\u0119kaj\u0105cy z g\u0142ow\u0105 zwr\u00f3con\u0105 do ty\u0142u, u g\u00f3ry KEL…i bluszcz.<\/p>\n\n\n\n

Fotografie 5 – 7 przedstawiaj\u0105 przyk\u0142ady monet obiegowych tego okresu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot.5. Persja, Achemenidzi – Dariusz I \/ Kserkses II, siglos ok. 485 – 420 p.n.e., 15,8 mm, 5,22g. Aw.: Kr\u00f3l w przykl\u0119ku trzymaj\u0105cy w\u0142\u00f3czni\u0119 i \u0142uk. Rw.: Prostok\u0105t incusum z nieregularnym rysunkiem<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot.6. Persja, Achemenidzi – Kserkses II \/ Artakserkses II, siglos ok. 420 – 375 p.n.e., 14,9 mm, 5,33g. Aw.: Kr\u00f3l w przykl\u0119ku trzymaj\u0105cy sztylet i \u0142uk. Kontramarka. Rw.: Prostok\u0105t incusum z nieregularnym rysunkiem.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot.7. Posthellenistyczne, Tracja, Apollonia Pontica, drachma V w.p.n.e., 3,29g Aw.: G\u0142owa Gorgony Rw.: Kotwica mi\u0119dzy liter\u0105 a rakiem.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Wa\u017cniejsze \u017ar\u00f3d\u0142a:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  • Piotrowicz Ludwik – ” Atlas do historii staro\u017cytnej” PWK 1975<\/li>\n\n\n\n
  • Wikipedia – ” Monety lidyjskie” Wolna Encyklopedia<\/li>\n\n\n\n
  • Wilkinson Toby – ” Powstanie i upadek staro\u017cytnego Egiptu” Redis 2022<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Wymiana towarowa mi\u0119dzy lud\u017ami ma swoje pocz\u0105tki w bardzo odleg\u0142ej przesz\u0142o\u015bci. Dotyczy to r\u00f3wnie\u017c wymiany dalekosi\u0119\u017cnej prowadzonej z wykorzystaniem szlak\u00f3w l\u0105dowych jak i wodnych ( rzeki, morza ). Wymiana handlowa metod\u0105 towar za towar jak\u0105 w\u00f3wczas powszechnie stosowano by\u0142a bardzo uci\u0105\u017cliwa. Cz\u0119sto zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce sprzedaj\u0105cemu oferowano w zamian za jego towar – towar, kt\u00f3ry […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1713","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1713","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1713"}],"version-history":[{"count":74,"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1713\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1803,"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1713\/revisions\/1803"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1713"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1713"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1713"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}