{"id":338,"date":"2023-03-03T09:05:40","date_gmt":"2023-03-03T08:05:40","guid":{"rendered":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.tk\/?p=338"},"modified":"2023-03-30T12:19:03","modified_gmt":"2023-03-30T10:19:03","slug":"338","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/?p=338","title":{"rendered":"Mniej znane ciekawostki z przesz\u0142o\u015bci \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego"},"content":{"rendered":"\n

Zamiarem tego opowiadania jest przypomnienie kilku ciekawostek i fakt\u00f3w z przesz\u0142o\u015bci \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego, kt\u00f3re s\u0105 na og\u00f3\u0142 znane jego mieszka\u0144com, natomiast s\u0105 ma\u0142o lub w og\u00f3le nieznane mieszka\u0144com innych region\u00f3w Polski. \u015al\u0105sk Cieszy\u0144ski to historyczny region le\u017c\u0105cy na pograniczu polsko – czeskim, obejmuj\u0105cy po\u0142udniowo – wschodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 G\u00f3rnego \u015al\u0105ska. Polska cz\u0119\u015b\u0107 \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego obejmuje Pog\u00f3rze Cieszy\u0144skie oraz Beskid \u015al\u0105ski z Cieszynem, Skoczowem, Zebrzydowicami, Strumieniem, Chybiem, Czechowicami \u2013 Dziedzicami, Bielskiem, Ustroniem, Wis\u0142\u0105, Brenn\u0105 i Goleszowem.
Na histori\u0119 i losy \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego zasadniczy wp\u0142yw mia\u0142o po\u0142o\u017cenie tych ziem niedaleko wyj\u015bcia z Bramy Morawskiej oraz blisko G\u00f3rnej Odry.
By\u0142y to bowiem bardzo ucz\u0119szczane szlaki komunikacyjne ju\u017c od czasu ust\u0105pienia lodowca. T\u0119dy przemieszcza\u0142a si\u0119 zwierzyna oraz ludzie nios\u0105cy nowo\u015bci kulturowe lub zniszczenie, kupcy i naje\u017ad\u017acy.
Sudety oraz Karpaty stanowi\u0105 naturaln\u0105 granic\u0119 mi\u0119dzy Polsk\u0105 i jej po\u0142udniowymi s\u0105siadami. Jedynym dogodnym przej\u015bciem opr\u00f3cz prze\u0142\u0119czy g\u00f3rskich jest Brama Morawska, kt\u00f3ra jest obni\u017ceniem terenu pomi\u0119dzy Sudetami i Karpatami. To obni\u017cenie ci\u0105gnie si\u0119 od Moraw do \u015al\u0105ska, wzd\u0142u\u017c g\u00f3rnego biegu Odry, mi\u0119dzy G\u00f3rami Odrza\u0144skimi ( Sudety Wschodnie ) a Beskidem Sl\u0105skim ( Karpaty Zachodnie ), na d\u0142ugo\u015bci ok. 65 km, a\u017c do doliny uj\u015bcia Olzy do Odry. Szeroko\u015b\u0107 Bramy Morawskiej wynosi w zale\u017cno\u015bci od sposobu i miejsca pomiar\u00f3w od 5 \u2013 20 km i jest otoczona stokami o wysoko\u015bci 200 \u2013 250 m.
W latach 2004 \/ 2005 zesp\u00f3\u0142 naukowc\u00f3w z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego pod kierunkiem archeologa dr Eugeniusza Foltyna i paleografa dr Jana Wagi odkry\u0142 najstarsze na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim ( i w Polsce ) \u015blady obecno\u015bci przodk\u00f3w cz\u0142owieka. Na podstawie \u017cmudnych bada\u0144 ustalono wiek znaleziska na ok. 800 tys. lat p.n.Ch.!
\u015alady pobytu Homo-erectusa odkryto w Ko\u0144czycach Wielkich, ok. 10 km na p\u00f3\u0142noc od Cieszyna. Naukowcy znale\u017ali tam 45 artefakt\u00f3w krzemiennych, od du\u017cych do mikrolitycznych, obrobionych prymitywnie z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 przez pracz\u0142owieka rozumnego.
Najmniejsze ostrza by\u0142y najpewniej przeznaczone do oprawiania w uchwyt z drewna, ko\u015bci lub rogu, stanowi\u0105c w efekcie narz\u0119dzie z\u0142o\u017cone, do prac bardziej skomplikowanych.
Wed\u0142ug naukowc\u00f3w Homo erectus przyw\u0119drowa\u0142 z po\u0142udnia przez Bram\u0119 Morawsk\u0105 w poszukiwaniu \u017cywno\u015bci ( zwierz\u0105t ) i materia\u0142u na narz\u0119dzia ( krzemienia ). By\u0142a to przypuszczalnie grupa kilku osobnik\u00f3w. Aby dotrze\u0107 tak daleko na p\u00f3\u0142noc gdzie w\u00f3wczas panowa\u0142 klimat bardzo ch\u0142odny, Homo erectus musia\u0142 umie\u0107 pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 ogniem. Ubiera\u0142 si\u0119 w futra zwierz\u0119ce, umia\u0142 te\u017c wykona\u0107 prymitywny oszczep.
W okresie od 4500 \u2013 4000 lat p.n.Ch. zacz\u0119\u0142y przenika\u0107 na ziemi\u0119 cieszy\u0144sk\u0105 i dalej na p\u00f3\u0142noc grupy lub plemiona ludzi znaj\u0105cych upraw\u0119 takich ro\u015blin jak pszenica, j\u0119czmie\u0144 i proso oraz umiej\u0105cych hodowa\u0107 zwierz\u0119ta domowe. Ludzie ci przemieszczali si\u0119 z po\u0142udnia Europy, przez Bram\u0119 Morawsk\u0105 szukaj\u0105c dla siebie nowych przestrzeni \u017cyciowych. Pierwsi zetkn\u0119li si\u0119 z nimi nieliczni w\u00f3wczas mieszka\u0144cy Pog\u00f3rza Cieszy\u0144skiego. Kolejni przybysze przemieszczali si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z biegiem Wis\u0142y oraz Odry.
Spo\u0142eczno\u015b\u0107 miejscowa trudni\u0105ca si\u0119 do tej pory \u0142owiectwem oraz zbieractwem bra\u0142a przyk\u0142ad z dzia\u0142alno\u015bci przybysz\u00f3w i zacz\u0119\u0142a zajmowa\u0107 si\u0119 gospodark\u0105 roln\u0105 i hodowlan\u0105. Wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z przej\u015bciem na osiad\u0142y tryb \u017cycia, budow\u0119 chat, powstawa\u0142y zal\u0105\u017cki osad.
R\u00f3wnolegle nauczono si\u0119 obrabia\u0107, kszta\u0142towa\u0107 i g\u0142adzi\u0107 inne poza krzemieniem rodzaje kamienia np. granit i bazalt. Nauczono si\u0119 wierci\u0107 otwory w kamieniu, co umo\u017cliwia\u0142o wykonywanie topor\u00f3w, m\u0142ot\u00f3w, motyk i innych narz\u0119dzi oraz broni.
Rozw\u00f3j rolnictwa, osiad\u0142y styl \u017cycia i post\u0119p w obr\u00f3bce kamienia sta\u0142y si\u0119 wyznacznikami rozwoju kultury materialnej m\u0142odszej epoki kamienia \u2013 neolitu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot. 1. Toporek z m\u0142odszej epoki kamienia.<\/p>\n\n\n\n

Wymiana towarowa mi\u0119dzy lud\u017ami ma swoje pocz\u0105tki w bardzo odleg\u0142ej przesz\u0142o\u015bci. Dotyczy to r\u00f3wnie\u017c pierwotnej wymiany dalekosi\u0119\u017cnej. Lecz rozkwit dalekosi\u0119\u017cnej wymiany handlowej na terenach polskich notujemy jak s\u0105dz\u0105 archeolodzy od ok. roku 3200 przed Chrystusem. W\u00f3wczas przez Bram\u0119 Morawsk\u0105 oraz Prze\u0142\u0119cz Mi\u0119dzylesk\u0105 zacz\u0119li dociera\u0107 kupcy z po\u0142udniowej Europy oferuj\u0105cy bro\u0144, narz\u0119dzia i ozdoby wykonane z miedzi nieznanej do tej pory w Polsce. Szlak dostaw tych wyrob\u00f3w bieg\u0142 dalej nawet do lud\u00f3w skandynawskich. Nap\u0142yw wyrob\u00f3w z miedzi trwa\u0142 do pocz\u0105tku epoki br\u0105zu, czyli do ok. 1700 r. p. Chr. W\u00f3wczas t\u0105 sam\u0105 drog\u0105 zacz\u0119\u0142y dociera\u0107 wyroby z br\u0105zu. Pierwszymi odbiorcami nowo\u015bci byli mieszka\u0144cy Pog\u00f3rza Cieszy\u0144skiego i Dolnego \u015al\u0105ska. W wieku VI \/ V p. Chr. gdy ziemia cieszy\u0144ska podobnie jak ca\u0142a Polska by\u0142a pod wp\u0142ywem kultury \u0142u\u017cyckiej, nast\u0105pi\u0142 najazd koczowniczych plemion scytyjskich. Scytowie przybyli przez Bram\u0119 Morawsk\u0105 pal\u0105c osady, morduj\u0105c mieszka\u0144c\u00f3w i rabuj\u0105c ich dobytek. Pierwsi odczuli niszczycielskie skutki najazdu mieszka\u0144cy \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego, nast\u0119pnie Dolnego \u015al\u0105ska i centralnej Polski. Scytowie dotarli nawet a\u017c do grodu w Biskupinie, kt\u00f3ry zdo\u0142a\u0142 si\u0119 przed nimi obroni\u0107. Tras\u0119 scytyjskiego najazdu znaczy\u0142y zgliszcza spalonych osad, zw\u0142oki zabitych obro\u0144c\u00f3w i licznie rozsiane strza\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot. 2. \u0141u\u017cycki toporek z wykruszonym ostrzem.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot. 3. Ostrza strza\u0142 scytyjskich.<\/p>\n\n\n\n

Pod koniec epoki br\u0105zu i na pocz\u0105tku epoki \u017celaza ( 650 – 400 lat p. n. Chr. ), rozwin\u0119\u0142a si\u0119 na ziemi cieszy\u0144skiej sie\u0107 osadnictwa kultury \u0142u\u017cyckiej. Przypuszczalnie w tym okresie powsta\u0142y osady w Kocob\u0119dzu ( p\u00f3\u017aniejszy Stary Cieszyn ), na G\u00f3rze Zamkowej w miejscu dzisiejszego Cieszyna, na Tule oraz W\u0119dryni ( obecnie na Morawach ). W tym samym czasie po raz pierwszy m.in. przez Bram\u0119 Morawsk\u0105 zacz\u0119li dociera\u0107 kupcy z wyrobami z \u017celaza. Nast\u0119pne wieki przynios\u0142y na teren naszego kraju du\u017ce zmiany kulturowe b\u0119d\u0105ce wynikiem przenikania szczeg\u00f3lnie do po\u0142udniowych region\u00f3w plemion celtyckich. Celtowie byli gro\u017anymi wojownikami, dla przeciwnik\u00f3w brutalni i bezwzgl\u0119dni. Jednocze\u015bnie byli no\u015bnikami post\u0119pu. Plemiona celtyckie zamieszkiwa\u0142y od pocz\u0105tku II tysi\u0105clecia p. n. Ch. wschodni\u0105 Francj\u0119, Belgi\u0119, po\u0142udniowe Niemcy, cz\u0119\u015bciowo Szwajcari\u0119 i Austri\u0119. Od V wieku p. n. Ch. rozprzestrzenia\u0142y si\u0119 coraz bardziej na po\u0142udnie i zach\u00f3d, zaj\u0119li ca\u0142\u0105 Francj\u0119, cz\u0119\u015b\u0107 P\u00f3\u0142wyspu Pirenejskiego, Angli\u0119, Szkocj\u0119 i Irlandi\u0119. W IV wieku p. n. Ch. rozpocz\u0119li ekspansj\u0119 w kierunku Rzymu, Ba\u0142kan\u00f3w, teren\u00f3w wzd\u0142u\u017c Dunaju i Grecji. Po zaj\u0119ciu terytorium Czech, Moraw i S\u0142owacji rozpocz\u0119li ekspansj\u0119 na teren Polski. W IV wieku p.n. Chr. przeszli przez Prze\u0142\u0119cz Mi\u0119dzylesk\u0105 i osiedlili si\u0119 w rejonie g\u00f3ry \u015al\u0119\u017cy. Jeszcze obecnie mo\u017cna tam ogl\u0105da\u0107 celtyckie, kamienne rze\u017aby. Sto lat p\u00f3\u017aniej przeszli przez Bram\u0119 Morawsk\u0105 i za\u0142o\u017cyli na jej przedpolu sie\u0107 kilkudziesi\u0119ciu osiedli wzd\u0142u\u017c Odry, od Olzy do G\u0142ubczyc. Ostatnia wi\u0119ksza fala Celt\u00f3w przesz\u0142a przez Bram\u0119 Morawsk\u0105 na prze\u0142omie II \/ I wieku p.n. Chr. Id\u0105c tym razem przez \u015al\u0105sk Cieszy\u0144ski na ziemi\u0119 krakowsk\u0105 i dalej w rejon Nidy. Po drodze w dogodnych dla siebie miejscach zak\u0142adali swoje siedziby. Celtowie za\u0142o\u017cyli swoje osady r\u00f3wnie\u017c nad Sanem i w okolicy Kalisza.
Najciekawsze jest to, \u017ce du\u017ce skupisko osad celtyckich z I wieku p.n.Chr. odkryto w ostatnich latach na Kujawach,m.in. w G\u0105skach, Kruszy Zamkowej i na terenie Inowroc\u0142awia.
G\u0142\u00f3wne skupiska osad celtyckich by\u0142y rozmieszczone w taki spos\u00f3b, \u017ce ca\u0142y Bursztynowy Szlak by\u0142 pod ich ca\u0142kowit\u0105 kontrol\u0105. Poza tym Celtowie z zasady lokowali osady na urodzajnej ziemi oraz w okolicy gdzie wyst\u0119powa\u0142y bogactwa naturalne ( z\u0142oto, ruda darniowa, s\u00f3l itp.).
Na wysokim poziomie sta\u0142o u Celt\u00f3w rolnictwo, metalurgia, kowalstwo i garncarstwo. Prowadzili intensywn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 handlow\u0105, lokaln\u0105 i dalekosi\u0119\u017cn\u0105, opart\u0105 na wymianie towarowo \u2013 pieni\u0119\u017cnej. Polska, a w szczeg\u00f3lno\u015bci G\u00f3rny \u015al\u0105sk by\u0142y dla Celt\u00f3w wymarzonym rynkiem zbytu. Celtyckie produkty z \u017celaza bardzo szybko spowodowa\u0142y du\u017ce zmiany w uzbrojeniu i metodach pracy.
Wed\u0142ug archeolog\u00f3w Celtowie wybijali na terenie Polski z\u0142ote monety na Kujawach, Dolnym \u015al\u0105sku i w rejonie Krakowa, gdzie znaleziono formy do odlewania z\u0142otych kr\u0105\u017ck\u00f3w.
Z\u0142ot\u0105 monet\u0119 celtyck\u0105 znaleziono te\u017c m.in. na G\u00f3rze Zamkowej w Cieszynie, w warstwie osadniczej z I wieku p.n.Chr. podczas bada\u0144 archeologicznych prowadzonych w roku 1951.
Odczytywanie ikonografii monet celtyckich wymaga niekiedy spojrzenia na monet\u0119 pod pewnym k\u0105tem, co \u015bwiadczy o tym, \u017ce celtyccy wykonawcy stempli byli obeznani z iluzj\u0105 wzrokow\u0105.
Monety celtyckie wybijane w mennicach zlokalizowanych w regionach naddunajskich by\u0142y wzorowane na monetach macedo\u0144skich, greckich i rzymskich.
Fotografie 4-7 przedstawiaj\u0105 przyk\u0142ady monet, kt\u00f3re wyst\u0119powa\u0142y w obrocie handlowym w tym okresie na Bursztynowym Szlaku.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot. 4 Celtowie Wschodni, drachma, II wiek p. n. Chr., srebro, 14,9 mm, 3,54g. <\/p>\n\n\n\n

Fot. 4 przedstawia drachm\u0119 Celt\u00f3w Wschodnich, typu Kugelwange ( policzek kulisty lub wypuk\u0142y ), wybit\u0105 w mennicy po\u0142o\u017conej nad \u015brodkowym Dunajem.
Aw: G\u0142owa brodatego Zeusa. Rw: Ko\u0144, grzywa z pier\u015bcieni.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot. 5. Macedonia, Filip II 359 – 336 p. n. Chr. i nast\u0119pcy, br\u0105z, 6,57g.<\/p>\n\n\n\n

Fot. 5. pokazuje monet\u0119 Filipa II, ojca Aleksandra Wielkiego. Aw.: G\u0142owa Filipa. Rw.: Je\u017adziec. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot. 6 Republika Rzymska, konsul Qwintus Minucius Rufus, 122 r. p. n. Chr., denar, srebro, 19 mm, 3,89g. <\/p>\n\n\n\n

Na fot. 6 pokazano denaru Republiki Rzymskiej, wybitego w mennicy w Rzymie. Aw: G\u0142owa Romy w he\u0142mie, za ni\u0105 litery RVF, pod podbr\u00f3dkiem X. Rw: Dioskurowie ( bli\u017aniacy Zeusa ) na koniach, poni\u017cej Q.MINV, w odcinku ROMA<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot. 7. Grecja – Euboea, nimfa Histiaia, 196 – 146 p. n. Chr., tetrobol, srebro, 15 mm, 2,3g.<\/p>\n\n\n\n

Na fot. 7. wida\u0107 tetrobola ( obola poczw\u00f3rnego ), z wyspy greckiej Euboei. Aw: G\u0142owa nimfy. Rw: Nimfa siedz\u0105ca przy sterze, na burcie galery. Na boku skr\u00f3cone imi\u0119 nimfy AIEON. U do\u0142u tr\u00f3jz\u0105b Neptuna. <\/p>\n\n\n\n

W I w. po n. Chr. Celtowie zostaj\u0105 stopniowo wyparci z Europy \u015arodkowej przez wojska Imperium Rzymskiego. Pewna cz\u0119\u015b\u0107 Celt\u00f3w osiad\u0142a w Polsce asymiluje si\u0119 i zostaje wch\u0142oni\u0119ta przez ludno\u015b\u0107 autochtoniczn\u0105. W tym samym czasie rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 trwaj\u0105cy trzy wieki okres wp\u0142yw\u00f3w rzymskich, polegaj\u0105cy m.in. na dynamicznym rozwoju wymiany handlowej mi\u0119dzy ludno\u015bci\u0105 naszych ziem, a prowincjami Imperium Rzymskiego. Dla kupc\u00f3w rzymskich nasz kraj by\u0142 licz\u0105cym si\u0119 rynkiem zbytu dla wyrob\u00f3w luksusowych, w mniejszym stopniu narz\u0119dzi i broni. Dla nich atrakcyjny by\u0142 bursztyn, niewolnicy, byd\u0142o, futra, sk\u00f3ry, wosk, mi\u00f3d oraz \u017celazo w sztabach. Kupcy przemieszczali si\u0119 znanymi ju\u017c w przesz\u0142o\u015bci trasami – Szlakiem Bursztynowym przez Bram\u0119 Morawsk\u0105 i Prze\u0142\u0119cz Mi\u0119dzylesk\u0105. Trasa prowadz\u0105ca przez Bram\u0119 Morawsk\u0105 rozga\u0142\u0119zia\u0142a si\u0119 na kierunek z biegiem Odry oraz przez ziemi\u0119 cieszy\u0144sk\u0105 w d\u00f3\u0142 Wis\u0142y. \u015awiadectwem intensywnej wymiany handlowej tego okresu s\u0105 liczne znaleziska monet rzymskich. Fot. 8 – 10 ilustruj\u0105 przyk\u0142ady tych monet.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot. 8. Cesarstwo Rzymskie, Faustyna M\u0142odsza 162 – 175, denar 150 – 153, srebro, 17 mm.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot. 9. Cesarstwo Rzymskie, Konstantyn I Wielki 307 – 337, follis 321 – 324, Siscia, br\u0105z srebrzony, 18 mm, 2,73g.<\/p>\n\n\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot. 10. Cesarstwo Rzymskie, Konstantyn I Wielki 307 – 337, follis 312 – 313, Tessaloniki, br\u0105z, 23,7 mm, 2,9 g. <\/p>\n\n\n\n

Awers monety z fot. 10 przedstawia popiersie cesarza, a rewers – Jupitera trzymaj\u0105cego ber\u0142o i Wiktori\u0119 na globie, a u jego st\u00f3p or\u0142a z wie\u0144cem. Po upadku Cesarstwa Rzymskiego w V wieku, nast\u0105pi\u0142 okres w\u0119dr\u00f3wek lud\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 plemion zamieszkuj\u0105cych do tej pory nasze ziemie zacz\u0119\u0142a przemieszcza\u0107 si\u0119 przez Bram\u0119 Morawsk\u0105 w kierunku teren\u00f3w naddunajskich. Zmniejszy\u0142o si\u0119 zaludnienie, nast\u0105pi\u0142o spowolnienie gospodarki i ograniczenie handlu, szczeg\u00f3lnie dalekosi\u0119\u017cnego. Powsta\u0142\u0105 m.in. na \u015al\u0105sku pustk\u0119 osadnicz\u0105 zacz\u0119\u0142y zaludnia\u0107 plemiona s\u0142owia\u0144skie. Ten proces zacz\u0105\u0142 si\u0119 ju\u017c w po\u0142owie V, a zako\u0144czy\u0142 si\u0119 w VII wieku. Ziemie dzisiejszego \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego i Opawskiego zasiedlili Go\u0142\u0119szyce. Ich domen\u0105 sta\u0142 si\u0119 przypuszczalnie teren od Bramy Morawskiej, mi\u0119dzy Olz\u0105 i G\u00f3rami Odrza\u0144skimi, G\u00f3ry Odrza\u0144skie, wzd\u0142u\u017c Odry i rzeki Opawy. S\u0105dzi si\u0119 te\u017c, \u017ce by\u0107 mo\u017ce wschodnia granica ich zasiedlenia dochodzi\u0142a do \u017ar\u00f3de\u0142 Wis\u0142y. Geograf Bawarski pisa\u0142 w IX wieku, \u017ce Golensizi mieli 5 grod\u00f3w. Pierwsze pa\u0144stwo s\u0142owia\u0144skie powsta\u0142o w roku 623 na obszarze obejmuj\u0105cym w przybli\u017ceniu ziemie \u0142u\u017cyckie, czeskie i morawskie. Jego tw\u00f3rc\u0105 by\u0142 kupiec i wojownik Samo pochodz\u0105cy z Galii. Po jego \u015bmierci pa\u0144stwo to rozpad\u0142o si\u0119 ponownie na oddzielne pa\u0144stewka plemienne.
Na pocz\u0105tku IX wieku powstaj\u0105 dwa o\u015brodki w\u0142adzy ksi\u0105\u017c\u0119cej \u2013 na Morawach pod wodz\u0105 ksi\u0119cia Mojmira oraz w Nitrze pod rz\u0105dami ksi\u0119cia Pribiny. W roku 822 Mojmir przyj\u0105\u0142 chrzest, a w latach 833 \u2013 836 podbi\u0142 terytorium nitrza\u0144skie.
Od roku 871 ksi\u0105\u017c\u0119 nitrza\u0144ski \u015awi\u0119tope\u0142k stopniowo powi\u0119ksza obszar swojego pa\u0144stwa, obejmuj\u0105cy plemiona czeskie, morawskie i nitrza\u0144skie, tworz\u0105c Wielkie Morawy, kt\u00f3re staj\u0105 si\u0119 pa\u0144stwem bardzo silnym gospodarczo i militarnie.
W czasie rz\u0105d\u00f3w \u015awi\u0119tope\u0142ka na Wielkich Morawach dominowa\u0142y przez d\u0142ugi czas wp\u0142ywy Bizancjum oraz chrystianizacja prowadzona w j\u0119zykach s\u0142owia\u0144skich przez \u015bw.\u015bw. Metodego i Cyryla.
Fot. 11 przedstawia przyk\u0142adow\u0105 monet\u0119 z tego okresu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot. 11. Bizancjum, Justynian I 527 – 565, 17 – ty rok panowania, follis ( 40 numi ), mennica Konstantynopol, br\u0105z 33,9 mm, 20,74g.<\/p>\n\n\n\n

W tym samym czasie istnia\u0142o ju\u017c od kilkudziesi\u0119ciu lat pa\u0144stwo Wi\u015blan, kt\u00f3rego zachodnia granica przebiega\u0142a w rejonie Olzy. Go\u0142\u0119szyce byli z nimi przypuszczalnie stowarzyszeni. O istnieniu pa\u0144stwa Wi\u015blan dowiadujemy si\u0119 z tzw. “\u017bywota \u015bw. Metodego” napisanego przez anonimowego, bliskiego wsp\u00f3\u0142pracownika arcybiskupa. W rozdziale 11 tego dzie\u0142a zawarte s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce s\u0142owa: ” Mia\u0142 tedy Metody dar proroczy i wiele spe\u0142ni\u0142o si\u0119 z jego przepowiedzi, z kt\u00f3rych jedn\u0105 tylko lub dwie tu wymienimy. Poga\u0144ski ksi\u0105\u017c\u0119 bardzo pot\u0119\u017cny, siedz\u0105c w Wi\u015ble ur\u0105ga\u0142 chrze\u015bcijanom i szkody im wyrz\u0105dza\u0142. Pos\u0142awszy wi\u0119c do niego, kaza\u0142 mu powiedzie\u0107, dobrze by by\u0142o synu, aby\u015b si\u0119 da\u0142 ochrzci\u0107 dobrowolnie na swojej ziemi, bo inaczej b\u0119dziesz w niewol\u0119 wzi\u0119ty i zmuszony przyj\u0105\u0107 chrzest na ziemi cudzej. Wspomnisz moje s\u0142owo. Tak si\u0119 te\u017c sta\u0142o.” Z tego opisu dowiadujemy si\u0119, \u017ce Wi\u015blanie stanowili pot\u0119\u017cne pa\u0144stwo, kt\u00f3rego ksi\u0105\u017c\u0119 dufny w swoje si\u0142y zapewne napada\u0142 Morawian. Wielkie Morawy sta\u0142y w\u00f3wczas u szczytu swojej pot\u0119gi i \u015awi\u0119tope\u0142k zorganizowa\u0142 wypraw\u0119 odwetow\u0105, kt\u00f3rej skutki odkrywaj\u0105 dzi\u015b archeolodzy pod postaci\u0105 szcz\u0105tk\u00f3w spalonych i zniszczonych grod\u00f3w, np. w Kocob\u0119dzu, Lubomii, Mi\u0119dzy\u015bwieciu i Kamie\u0144cu. Wi\u015blanie oraz stowarzyszeni lub uzale\u017cnieni od nich Go\u0142\u0119szyce zostali pobici, a ich ksi\u0105\u017c\u0119 musia\u0142 przyj\u0105\u0107 chrzest oraz uzna\u0107 zwierzchno\u015b\u0107 \u015awi\u0119tope\u0142ka. Wydarzenia te mia\u0142y miejsce mi\u0119dzy 874 a 885 rokiem.
W roku 906 pa\u0144stwo Wielkomorawskie przesta\u0142o istnie\u0107 w wyniku niszcz\u0105cego najazdu W\u0119gr\u00f3w, przypuszczalnie przy udziale Wi\u015blan i Go\u0142\u0119szyc\u00f3w, kt\u00f3rzy odzyskali przy okazji swoj\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107. Jednak ju\u017c w latach czterdziestych X wieku ziemie go\u0142\u0119szyckie i wi\u015bla\u0144skie opanowa\u0142o czeskie pa\u0144stwo Przemy\u015blid\u00f3w, a w II po\u0142owie X w, tereny te zosta\u0142y przez Mieszka I odebrane Czechom i w\u0142\u0105czone w sk\u0142ad kszta\u0142tuj\u0105cego si\u0119 pa\u0144stwa Polskiego.
W roku 1039, ksi\u0105\u017c\u0119 czesko – morawski Brzetys\u0142aw wykorzysta\u0142 istniej\u0105ce w\u00f3wczas bezkr\u00f3lewie i zamieszki, spl\u0105drowa\u0142 znaczne obszary Polski, a ca\u0142y \u015al\u0105sk i ziemi\u0119 Wi\u015bla\u0144sk\u0105 w\u0142\u0105czy\u0142 do swojego pa\u0144stwa.
Po kilku latach utracone ziemie odbi\u0142 Kazimierz Odnowiciel, a kolejni Piastowie utrzymali odzyskany \u015al\u0105sk i ziemi\u0119 go\u0142\u0119szyck\u0105 przez kolejne dwa stulecia w granicach Pa\u0144stwa Polskiego.
\u015awiadkami tych zdarze\u0144 s\u0105 monety ( fot. 12 \u2013 15 ), kt\u00f3re by\u0142y w obiegu na tych terenach w tamtych czasach.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot. 12. Ksi\u0119stwo Czeskie, Boles\u0142aw II, 967 – 999, denar, srebro 20 mm.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot. 13. Ksi\u0119stwo Czeskie, Brzetys\u0142aw I, 1037 – 1055, denar, srebro 16 mm.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot.14. Kr\u00f3lestwo Polskie, Boles\u0142aw Szczodry ( \u015amia\u0142y ) 1058 – 1079, denar przed 1076, srebro 13 mm, 0,53g.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot. 15. Kr\u00f3lestwo Polskie, Boles\u0142aw Krzywousty 1102 – 1138, denar po 1113, srebro 13 mm, 0,77g.<\/p>\n\n\n\n

Pocz\u0105tkiem kszta\u0142towania si\u0119 ksi\u0119stwa cieszy\u0144skiego mo\u017cna uzna\u0107 podzia\u0142 \u015al\u0105ska mi\u0119dzy syn\u00f3w i wnuka W\u0142adys\u0142awa II Wygna\u0144ca, dokonany w roku 1172. Ksi\u0119stwo Raciborskie z ziemi\u0105 cieszy\u0144sk\u0105 otrzyma\u0142 w\u00f3wczas Mieszko Pl\u0105tonogi, kt\u00f3ry w latach 1210 – 1211 zasiada\u0142 r\u00f3wnie\u017c na tronie krakowskim, jako ksi\u0105\u017c\u0119 – senior. Na fotografii 16 pokazano medal upami\u0119tniaj\u0105cy tego ksi\u0119cia. Na rewersie tego medalu autor umie\u015bci\u0142 wizerunek rzadkiego brakteatu, z napisem MILOST, przypisywanego Mieszkowi Pl\u0105tonogiemu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot. 16. Mieszko Pl\u0105tonogi, medal, br\u0105z, 70 mm. Emit. PTAiN, 1984, seria kr\u00f3lewska nr 3B.<\/p>\n\n\n\n

Po kilku kolejnych zmianach wyodr\u0119bniono Ksi\u0119stwo Cieszy\u0144skie, kt\u00f3re obj\u0105\u0142 w roku 1290 prawnuk Mieszka Pl\u0105tonogiego – Mieszko I, kt\u00f3rego uwa\u017ca si\u0119 za za\u0142o\u017cyciela dynastii Piast\u00f3w Cieszy\u0144skich. Pisz\u0105c o \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim nale\u017cy wspomnie\u0107 jak powsta\u0142 Cieszyn, kt\u00f3ry jest jednym z najstarszych miast polskich. Dzieje Cieszyna si\u0119gaj\u0105 IX w. i s\u0105 zwi\u0105zane z najwa\u017cniejszym grodem plemienia Go\u0142\u0119szyc\u00f3w. Zal\u0105\u017ckiem Cieszyna jest G\u00f3ra Zamkowa gdzie odkryto najstarsze \u015blady osadnictwa si\u0119gaj\u0105ce VI – V w. przed Chrystusem oraz gr\u00f3d we wsi Podobora ( cz\u0119\u015b\u0107 Kocob\u0119dza – le\u017c\u0105ca na p\u00f3\u0142nocnych peryferiach czeskiego Cieszyna ), zwany Starym Cieszynem lub Cieszyniskiem. Po zniszczeniu Starego Cieszyna przez wojsko wielkomorawskie w II po\u0142. IX wieku zbudowano nowy gr\u00f3d obronny na G\u00f3rze Zamkowej – po prawej stronie Olzy. Warstw\u0119 osadnicz\u0105 z ok. 810 roku przyj\u0119to jako pocz\u0105tek za\u0142o\u017cenia cieszy\u0144skiego grodu. W zwi\u0105zku z tym w roku 2010 obchodzono 1200 rocznic\u0119 jego istnienia. Wyemitowano z tej okazji monet\u0119 pami\u0105tkow\u0105 o nominale 7 bolk\u00f3w ( fot. 17 ) honorowan\u0105 na obszarze Cieszyna do 31.12.2010 r.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot.17. Cieszyn, moneta pami\u0105tkowa, 7 bolk\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Z Cieszynem zwi\u0105zanych by\u0142o wiele wybitnych postaci. Chc\u0119 jednak przypomnie\u0107 tylko niekt\u00f3re z nich. Mi\u0119dzy innymi Grodzieckich pochodz\u0105cych z Grod\u017aca ( ko\u0142o Skoczowa ). Z tego rodu pochodzi\u0142o kilku starost\u00f3w dworu cieszy\u0144skiego, hetman cieszy\u0144ski Henryk Grodziecki oraz Wac\u0142aw Grodziecki \u017cyj\u0105cy w latach 1535 \u2013 1591, kt\u00f3ry by\u0142 wybitnym kartografem \u2013 opracowa\u0142 znakomite jak na owe czasy mapy Ksi\u0119stwa Cieszy\u0144skiego i Kr\u00f3lestwa Polskiego.
Urodzony w 1582 r. w Cieszynie Melchior Grodziecki, kap\u0142an \u2013 jezuita, sprawowa\u0142 swoj\u0105 pos\u0142ug\u0119 w czasie wojny trzydziestoletniej, w roku 1619 na terenie Koszyc. Zosta\u0142 tam uwi\u0119ziony przez innowierc\u00f3w, kt\u00f3rzy torturami chcieli go zmusi\u0107 do przej\u015bcia na kalwinizm. Poniewa\u017c mimo tortur odm\u00f3wi\u0142 \u2013 zosta\u0142 \u015bci\u0119ty toporem.
W 1995 r. nasz papie\u017c Jan Pawe\u0142 II dokona\u0142 aktu kanonizacji Melchiora w czasie swojej pielgrzymki do S\u0142owacji. Szcz\u0105tki \u015bw. Melchiora znajduj\u0105 si\u0119 w Trnawie ( S\u0142owacja ).
Inn\u0105 wybitn\u0105 osobowo\u015bci\u0105 pochodz\u0105c\u0105 z ziemi cieszy\u0144skiej by\u0142 \u015bw. Jan Sarkander, kap\u0142an i m\u0119czennik, urodzony w Skoczowie w roku 1576 \u2013 patron Moraw i \u015al\u0105ska.
W roku 1620, w czasie trwania wojny trzydziestoletniej dzia\u0142a\u0142 na terenie Moraw. W wyniku fa\u0142szywych oskar\u017ce\u0144 sk\u0142adanych przez innowierc\u00f3w zosta\u0142 uwi\u0119ziony w O\u0142omu\u0144cu i poddany torturom m.in. rozci\u0105ganiu i \u0142amaniu ko\u0142em, przypalaniu pochodni\u0105, \u015bciskaniu g\u0142owy obr\u0119cz\u0105 \u017celazn\u0105 itp., w czasie kt\u00f3rych zmar\u0142.
Kanonizacj\u0119 Jana Sarkandera og\u0142osi\u0142 \u015bw. Jan Pawe\u0142 II w czasie swojej pielgrzymki do Czech w roku 1995. G\u0142\u00f3wne szcz\u0105tki \u015bw. Jana Sarkandera znajduj\u0105 si\u0119 w katedrze w O\u0142omu\u0144cu.
Izb\u0119 tortur, w kt\u00f3rej zam\u0119czono \u015awi\u0119tego mo\u017cna ogl\u0105da\u0107. Kiedy\u015b pielgrzymowali do niej m.in. Jan III Sobieski, kolejni cesarze Austrii oraz \u017cona Augusta III Sasa.
O \u015bw. Janie Sarkandrze komponowano pie\u015bni i nakr\u0119cono film.
Linia Piast\u00f3w Cieszy\u0144skich wymar\u0142a w roku 1653. Na fotografii 18 pokazano 3 krajcary Adama Wac\u0142awa, przedostatniego w\u0142adcy cieszy\u0144skiego, a fot. 19 przedstawia grosik El\u017cbiety Lukrecji, jego c\u00f3rki wybity w mennicy w Cieszynie w roku 1650.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot. 18. Ksi\u0119stwo Cieszy\u0144skie, Adam Wac\u0142aw, 3 krajcary, 1609, srebro, 21 mm, 2,1g<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot. 19. Ksi\u0119stwo Cieszy\u0144skie, El\u017cbieta Lukrecja, grosik 1650, srebro, 15 mm, 0,6g.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Wa\u017cniejsze \u017ar\u00f3d\u0142a:<\/p>\n\n\n\n

Androj\u0107 Ma\u0142gorzata, Androj\u0107 Miros\u0142aw \u201e Mennictwo celtyckie na Kujawach\u201d 2012
Androj\u0107 Ma\u0142gorzata, Androj\u0107 Miros\u0142aw \u201e Nieznane oblicze Zwi\u0105zku Lugijskiego \u2013 o mennictwie celtyckim na ziemiach polskich\u201d 2014
Buko Andrzej \u201e Archeologia Polski wczesno\u015bredniowiecznej\u201d 2006
Foltyn Eugeniusz, Waga Jan \u201e Homo erectus w Polsce\u201d – wywiady udzielone w prasie.
G\u0105ssowski Jerzy \u201e Dzieje i kultura dawnych S\u0142owian\u201d 1964
Gardawski Aleksander, G\u0105sowski Jerzy \u201e Polska staro\u017cytna i wczesno\u015bredniowieczna\u201d 1961
O\u017c\u00f3g Krzysztof \u201e \u015awi\u0119towanie narodzin i chrztu Polski\u201d WPIS 2021 nr 3
Internet<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zamiarem tego opowiadania jest przypomnienie kilku ciekawostek i fakt\u00f3w z przesz\u0142o\u015bci \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego, kt\u00f3re s\u0105 na og\u00f3\u0142 znane jego mieszka\u0144com, natomiast s\u0105 ma\u0142o lub w og\u00f3le nieznane mieszka\u0144com innych region\u00f3w Polski. \u015al\u0105sk Cieszy\u0144ski to historyczny region le\u017c\u0105cy na pograniczu polsko – czeskim, obejmuj\u0105cy po\u0142udniowo – wschodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 G\u00f3rnego \u015al\u0105ska. Polska cz\u0119\u015b\u0107 \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego obejmuje Pog\u00f3rze […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-338","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/338","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=338"}],"version-history":[{"count":168,"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/338\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1173,"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/338\/revisions\/1173"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=338"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=338"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=338"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}