{"id":83,"date":"2023-01-03T22:22:02","date_gmt":"2023-01-03T21:22:02","guid":{"rendered":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.tk\/?p=83"},"modified":"2023-03-30T08:50:33","modified_gmt":"2023-03-30T06:50:33","slug":"pieniadz-w-krolewskim-miescie-darlowie-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/?p=83","title":{"rendered":"Pieni\u0105dz w Kr\u00f3lewskim Mie\u015bcie Dar\u0142owie"},"content":{"rendered":"\n

<\/p>\n\n\n\n

       <\/strong>Tytu\u0142 tego artyku\u0142u zosta\u0142 zaczerpni\u0119ty z napisu umieszczonego na \u017cetonie wyemitowanym przez Muzeum Zamkowe w Dar\u0142owie. ( fot. 1 )<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

        Awers \u017cetonu przedstawia herb Dar\u0142owa: w \u015brodku rybogryf z herbu rodu \u015awi\u0119c\u00f3w, u do\u0142u wst\u0119gi rzeki Wieprzy i jej dop\u0142ywu \u2013 Grabowej, u g\u00f3ry fortyfikacje miasta i w \u015brodku ko\u0142o m\u0142y\u0144skie. Rewers przedstawia zamek.<\/p>\n\n\n\n

         Celem artyku\u0142u nie jest ch\u0119\u0107 uzupe\u0142nienia jakiegokolwiek katalogu monet, a jedynie orientacyjny, przyk\u0142adowy przegl\u0105d monet, kt\u00f3re przewin\u0119\u0142y si\u0119 przez rynek pieni\u0119\u017cny Dar\u0142owa, ziemi s\u0142awie\u0144skiej i s\u0142upskiej na przestrzeni  od IX do XVII wieku. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z bardzo ciekaw\u0105, ale i trudn\u0105 histori\u0105 tych ziem. Ciekawe s\u0105 tez ich zwi\u0105zki z Polsk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

         Ju\u017c od VI lub VII wieku, ziemie nadmorskie le\u017c\u0105ce mi\u0119dzy uj\u015bciem Wis\u0142y a uj\u015bciem Odry do Ba\u0142tyku by\u0142y zasiedlone przez s\u0142owia\u0144skie, kaszubskie plemiona nale\u017c\u0105ce do tej samej, lechickiej grupy etnicznej co pozosta\u0142e plemiona tworz\u0105ce pa\u0144stwo Mieszka I, czyli Polsk\u0119.<\/p>\n\n\n\n

        W XI wieku istnia\u0142 gr\u00f3d, a osada przypuszczalnie ju\u017c od VIII- IX wieku o nazwie Dirlov lub Dirlovo, po\u0142o\u017cony przy uj\u015bciu rzeki Wieprzy do morza,  niedaleko prastarego szlaku handlowego prowadz\u0105cego od VIII wieku od Truso przez Gda\u0144sk, L\u0119bork , S\u0142upsk, S\u0142awno, Ko\u0142obrzeg do Szczecina, Wolina i dalej wzd\u0142u\u017c wybrze\u017ca Ba\u0142tyku do Danii. Dodatkowym atutem grodu by\u0142o rolnicze i le\u015bne zaplecze, a rzeka Wieprza by\u0142a w tamtych czasach dogodn\u0105 drog\u0105 \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 Dirlovo ze S\u0142awnem i dalszymi osadami.<\/p>\n\n\n\n

         Takie po\u0142o\u017cenie osady sprzyja\u0142o rozwojowi rybo\u0142\u00f3wstwa, wytw\u00f3rczo\u015bci i handlu. Podobnie po\u0142o\u017cone osady na po\u0142udniowym wybrze\u017cu Ba\u0142tyku ju\u017c w VIII \u2013 IX wieku rozwija\u0142y handel nie tylko lokalny, ale i dalekosi\u0119\u017cny.<\/p>\n\n\n\n

         Z czasem z warstwy rybak\u00f3w i rzemie\u015blnik\u00f3w wytworzy\u0142a si\u0119 grupa kupc\u00f3w. Handel, szczeg\u00f3lnie dalekosi\u0119\u017cny by\u0142 zaj\u0119ciem ryzykownym, wymagaj\u0105cym zar\u00f3wno wprawy we w\u0142adaniu broni\u0105, jak i zbrojnej eskorty. Ten rodzaj handlu mogli prowadzi\u0107 ludzie, kt\u00f3rzy ju\u017c si\u0119 wzbogacili, posiadacze ziemi lub statk\u00f3w. Kupcy sami nie gardzili zyskiem pochodz\u0105cym z rabunku. Klasycznym przyk\u0142adem tego s\u0105 Wikingowie, kt\u00f3rzy wyprawy handlowe przeplatali wojennymi. Nie ust\u0119powali im w tym procederze S\u0142owianie, siej\u0105c postrach w nadmorskich miastach du\u0144skich, szwedzkich i norweskich. Z du\u017cym prawdopodobie\u0144stwem mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce w takich wyprawach uczestniczyli r\u00f3wnie\u017c kupcy \u2013 \u017ceglarze z Dar\u0142owa. O wyczynach Wiking\u00f3w nakr\u0119cono dziesi\u0105tki film\u00f3w, a o naszych \u017ceglarzach \u2013 korsarzach ani jednego!<\/p>\n\n\n\n

       Od drugiej po\u0142owy X wieku ziemi\u0119 s\u0142awie\u0144sk\u0105 ze S\u0142upskiem i Dar\u0142owem oraz ca\u0142ym Pomorzem Gda\u0144skim opanowali pierwsi Piastowie.<\/p>\n\n\n\n

        W drugiej po\u0142owie XII wieku wykszta\u0142ci\u0142o si\u0119 ksi\u0119stwo s\u0142awie\u0144skie, kt\u00f3rego lokalnymi w\u0142adcami byli Bogus\u0142aw, a po nim jego syn Racib\u00f3r.<\/p>\n\n\n\n

        Po wymarciu linii ksi\u0105\u017c\u0105t s\u0142awie\u0144skich, ksi\u0119stwo przesz\u0142o w roku 1227 pod panowanie ksi\u0105\u017c\u0105t zachodniopomorskich, a od roku 1236 \u015awi\u0119tope\u0142ka II, ksi\u0119cia gda\u0144skiego. W roku 1270 ksi\u0119stwo zaj\u0105\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 Rugii Wis\u0142aw II, kt\u00f3ry w roku 1271 nada\u0142 Dar\u0142owowi prawa miejskie. W kolejnych latach ziemi\u0119 s\u0142awie\u0144sko \u2013 s\u0142upsk\u0105 przej\u0119li Brandenburczycy. Wr\u00f3ci\u0142a do ksi\u0119stwa gda\u0144skiego po interwencji zbrojnej m.in. Przemys\u0142a II, przysz\u0142ego kr\u00f3la Polski i ksi\u0119cia gda\u0144skiego Mszczuja II. Po \u015bmierci ksi\u0119cia Mszczuja ca\u0142e Pomorze Gda\u0144skie, z ziemi\u0105 s\u0142awie\u0144sko \u2013 s\u0142upsk\u0105 i Dar\u0142owem zosta\u0142o na podstawie uk\u0142adu w K\u0119pnie po\u0142\u0105czone z Wielkopolsk\u0105 tworz\u0105c zal\u0105\u017cek odradzaj\u0105cego si\u0119 Kr\u00f3lestwa Polskiego.<\/p>\n\n\n\n

          Po zamordowaniu Przemys\u0142a II, kr\u00f3lestwo przej\u0105\u0142 W\u0142adys\u0142aw \u0141okietek, nast\u0119pnie Wac\u0142aw II, a po jego \u015bmierci znowu W\u0142adys\u0142aw \u0141okietek. W roku 1308, korzystaj\u0105c z trudno\u015bci jakie mia\u0142 w tym okresie W\u0142adys\u0142aw na po\u0142udniu Polski, Krzy\u017cacy zaj\u0119li ca\u0142e Pomorze Gda\u0144skie, a Brandenburczycy ziemi\u0119 s\u0142awie\u0144sko \u2013 s\u0142upsk\u0105, kt\u00f3r\u0105 odzyska\u0142 w roku 1317 ksi\u0105\u017c\u0119 wo\u0142ogoski Warcis\u0142aw IV. Jego syn Bogus\u0142aw V obj\u0105\u0142 ziemi\u0119 s\u0142awie\u0144sko- s\u0142upsk\u0105 z Dar\u0142owem jako Ksi\u0119stwo S\u0142upskie.<\/p>\n\n\n\n

        W  roku 1312, ponownej lokalizacji Dar\u0142owa dokonali zarz\u0105dzaj\u0105cy w tym okresie ziemi\u0105 dar\u0142owsk\u0105 \u2013 \u015awi\u0119cowie, rycerski r\u00f3d z Pomorza Gda\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n

        Bogus\u0142aw V by\u0142 cennym sojusznikiem Kazimierza Wielkiego w rozgrywkach z Krzy\u017cakami. Doceni\u0142 on walory gospodarcze i militarne Dar\u0142owa, buduj\u0105c tu w latach 1352 \u2013 1372 okaza\u0142\u0105 na owe czasy rezydencj\u0119 ksi\u0105\u017c\u0119c\u0105 \u2013 gotycki zamek. O\u017ceni\u0142 si\u0119 z c\u00f3rka Kazimierza El\u017cbiet\u0105, z kt\u00f3r\u0105 mieli m.in. syna Kazimierza IV, zwanego Ka\u017akiem. Kazimierz Wielki usynowi\u0142 i wyznaczy\u0142 Ka\u017aka nast\u0119pc\u0105 na tronie polskim po \u015bmierci Ludwika W\u0119gierskiego. W testamencie zapisa\u0142 mu szereg ziem m.in. Kujawy z Bydgoszcz\u0105. Niestety  Ka\u017ako zosta\u0142 ranny w czasie walk i umar\u0142 na zamku w Bydgoszczy. Zosta\u0142 pochowany w ko\u015bciele klasztornym w Byszewie.<\/p>\n\n\n\n

         R\u00f3wnie\u017c m\u0142odsi bracia Bogus\u0142awa V byli aktywnymi sprzymierze\u0144cami Polski. Warcis\u0142aw VI odda\u0142 Ksi\u0119stwo S\u0142upskie w lenno kr\u00f3lowi W\u0142adys\u0142awowi Jagielle.<\/p>\n\n\n\n

         W czasie wojny z Zakonem Krzy\u017cackim ( 1409 \u2013 1411 ), ksi\u0105\u017c\u0119 wo\u0142ogosko \u2013 s\u0142upski stan\u0105\u0142 po stronie polskiej. W nagrod\u0119 otrzyma\u0142 jako lenno od kr\u00f3la Jagie\u0142\u0142y  – Byt\u00f3w i L\u0119bork. Miasta wraz z okolicznymi ziemiami otrzyma\u0142 do \u201e wiernej r\u0119ki \u201e r\u00f3wnie\u017c kolejny s\u0142upski sprzymierzeniec, tym razem w wojnie trzynastoletniej ( 1454 \u2013 1466 ) – Eryk II.<\/p>\n\n\n\n

         Inn\u0105 ciekaw\u0105 postaci\u0105 urodzon\u0105 i rezyduj\u0105c\u0105  w zamku dar\u0142owskim, by\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 s\u0142upski Eryk I. W roku 1388, jako ma\u0142ego ch\u0142opca zabra\u0142a na sw\u00f3j dw\u00f3r cioteczna babka, kr\u00f3lowa du\u0144ska Ma\u0142gorzata. Otrzyma\u0142 tam staranne wykszta\u0142cenie, a w roku 1397 zosta\u0142 adoptowany i koronowany na kr\u00f3la Danii. W wyniku zawarcia Unii Kalmarskiej zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c kr\u00f3lem Szwecji i Norwegii. Do 1412 r. wsp\u00f3\u0142rz\u0105dzi\u0142 z Ma\u0142gorzat\u0105, a po jej \u015bmierci rz\u0105dzi\u0142 samodzielnie. W wyniku konflikt\u00f3w z poddanymi zosta\u0142 zdetronizowany. W latach 1437 \u2013 1442 traci\u0142 kolejno wszystkie trony. Z wiern\u0105 dru\u017cyn\u0105, skarbami i flot\u0105 przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 na wysp\u0119 Gotlandi\u0119 przebywa\u0142 tam prze 12 lat w zamku Wisborg. Stamt\u0105d dokonywa\u0142 napad\u00f3w na wybrze\u017ce du\u0144skie i statki kupieckie nawet swoich dawnych poddanych. Zgromadzi\u0142 ogromne skarby. W 1449 roku wr\u00f3ci\u0142 do rodzinnego Dar\u0142owa, gdzie umar\u0142 w 1459 roku. Zosta\u0142 pochowany w ko\u015bciele Mariackim w Dar\u0142owie, gdzie mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 jego sarkofag.<\/p>\n\n\n\n

         Eryk przebudowa\u0142, unowocze\u015bni\u0142 zamek i wyposa\u017cy\u0142 go w nowoczesne na owe czasy armaty. W czasie konfliktu z mieszczanami dar\u0142owskimi zagrozi\u0142, \u017ce ostrzela miasto….!<\/p>\n\n\n\n

         Mimo tego umar\u0142 z opini\u0105 dobrego gospodarza, dbaj\u0105cego o rozw\u00f3j miasta i ksi\u0119stwa.<\/p>\n\n\n\n

W roku 1478 nast\u0105pi\u0142o po\u0142\u0105czenie wszystkich dzielnic Pomorza Zachodniego pod rz\u0105dami urodzonego w Dar\u0142owie Bogus\u0142awa X, \u017conatego z Ann\u0105, c\u00f3rk\u0105 Kazimierza Jagiello\u0144czyka.  Bogus\u0142aw d\u0105\u017cy\u0142 do trwa\u0142ego i \u015bcis\u0142ego zwi\u0105zania ca\u0142ego ksi\u0119stwa z Polsk\u0105. Jednak \u00f3wczesny uk\u0142ad si\u0142 i interes\u00f3w politycznych w Europie \u015brodkowej na to nie pozwala\u0142.<\/p>\n\n\n\n

         Wiek XVI i pocz\u0105tek XVII to okres bliskiej wsp\u00f3\u0142pracy politycznej i gospodarczej Pomorza Zachodniego  z Polsk\u0105.                                                                                                                         W 1568 roku eskadra polskiej floty wojennej Zygmunta Augusta spotka\u0142a w porcie w Dar\u0142owie trzy okr\u0119ty szwedzkie i dwa szkockie statki. Dosz\u0142o do walki. Szkockim statkom pozwolono odp\u0142yn\u0105\u0107, a szwedzkie zdobyto.<\/p>\n\n\n\n

          W latach 1569 \u2013 1620 istnia\u0142o niewielkie terytorialnie ksi\u0119stwo dar\u0142owskie zarz\u0105dzane kolejno przez Barnima X, Bogus\u0142awa XIII oraz Jerzego III i Bogus\u0142awa XIV.<\/p>\n\n\n\n

          W Dar\u0142owie dzia\u0142a\u0142y te\u017c mennice. Mennica miejska w 1398 roku, ksi\u0105\u017c\u0119ca w latach 1618 \u2013 1619 i biskup\u00f3w kamie\u0144skich w latach 1618 \u2013 1622. Mennica ksi\u0105\u017c\u0119ca wybija\u0142a monety Bogus\u0142awa XIV, a mennica biskup\u00f3w monety Ulryka.<\/p>\n\n\n\n

           W roku 1637 umar\u0142 ostatni ksi\u0105\u017c\u0119 z rodu Gryfit\u00f3w \u2013 Bogus\u0142aw XIV.<\/p>\n\n\n\n

         W tym samym czasie ko\u0144czy\u0142a si\u0119 wojna trzydziestoletnia. W ramach zawartego pokoju Westfalskiego dokonano rozbioru Pomorza Zachodniego mi\u0119dzy Brandenburgi\u0119 i Szwecj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

         W toku rokowa\u0144 pokojowych z roszczeniami do sukcesji w ksi\u0119stwie s\u0142upskim wyst\u0105pi\u0142a delegacja polska powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na dawn\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107 lenn\u0105 od Polski ksi\u0105\u017c\u0105t s\u0142upskich. Sprawy nie uda\u0142o si\u0119 pomy\u015blnie za\u0142atwi\u0107 drog\u0105 negocjacji, a na si\u0142owe rozwi\u0105zanie Polska nie mog\u0142a sobie pozwoli\u0107, poniewa\u017c by\u0142a w tym okresie uwik\u0142ana ju\u017c w inne wojny i konflikty. Do Polski wr\u00f3ci\u0142y jedynie Byt\u00f3w i L\u0119bork.<\/p>\n\n\n\n

         Ziemia s\u0142upska ze S\u0142awnem i Dar\u0142owem dosta\u0142a si\u0119 pod panowanie Brandenburgii, a w XVIII w. wesz\u0142a w sk\u0142ad tworz\u0105cego si\u0119 kr\u00f3lestwa Prus.<\/p>\n\n\n\n

       Po \u015bmierci Bogus\u0142awa XIV, zamek i okr\u0119g dar\u0142owski otrzyma\u0142a jako swoje wdowie uposa\u017cenie \u017cona ksi\u0119cia \u2013 El\u017cbieta. A\u017c do \u015bmierci w roku 1653 wiod\u0142a tu skromny i pobo\u017cny \u017cywot. Zosta\u0142a pochowana w ko\u015bciele Mariackim w Dar\u0142owie. Jej sarkofag znajduje si\u0119 obok sarkofagu kr\u00f3la i ksi\u0119cia Eryka I.<\/p>\n\n\n\n

      Analizuj\u0105c histori\u0119 Pomorza Zachodniego i \u015arodkowego nie spos\u00f3b nie zada\u0107 pytania jak dosz\u0142o do zniemczenia tego s\u0142owia\u0144skiego, kaszubskiego kraju?<\/p>\n\n\n\n

Odpowied\u017a na to pytanie jest do\u015b\u0107 prozaiczna. Ju\u017c w IX \u2013 X wieku jeszcze w czasach plemiennych, przedpa\u0144stwowych, nadmorskie osady kaszubskie prowadzi\u0142y handel dalekosi\u0119\u017cny, kontaktuj\u0105c si\u0119 z kupcami z r\u00f3\u017cnych stron \u015bwiata. Z czasem osady rozwija\u0142y si\u0119 i przekszta\u0142ca\u0142y si\u0119 w miasta. Wyst\u0105pi\u0142a konieczno\u015b\u0107 usprawnienia ich organizacji i uj\u0119cia dzia\u0142alno\u015bci w jakie\u015b ramy prawne. W tym zakresie przodowa\u0142y miasta Europy Zachodniej, m.in. miasta niemieckie \u2013 szczeg\u00f3lnie Hamburg i Lubeka. Zacz\u0119to zaprasza\u0107 do\u015bwiadczonych mieszczan niemieckich jako tzw. \u201e zasad\u017ac\u00f3w\u201d. Ci opracowywali prawa miejskie w swoim j\u0119zyku, czyli w niemieckim. Stopniowo opanowywali rady miejskie, sprowadzali swoich znajomych, coraz cz\u0119\u015bciej z Niemiec przyje\u017cd\u017cali koloni\u015bci. Kaszubi mieszkaj\u0105cy w miastach musieli zna\u0107 j\u0119zyk niemiecki aby radzi\u0107 sobie w \u017cyciu codziennym, tym bardziej, \u017ce handel mi\u0119dzynarodowy wymaga\u0142 znajomo\u015bci j\u0119zyk\u00f3w obcych lub j\u0119zyka uniwersalnego, kt\u00f3rym w Europie \u015arodkowej by\u0142 j\u0119zyk niemiecki, podobnie jak wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie j\u0119zyk angielski. Z biegiem czasu w miastach zacz\u0105\u0142 dominowa\u0107 j\u0119zyk niemiecki, jedynie na wsi d\u0142ugo jeszcze m\u00f3wiono po kaszubsku.<\/p>\n\n\n\n

       O zachowanie kaszubskiej to\u017csamo\u015bci bardzo stara\u0142a si\u0119 ostatnia Gryfitka, siostra Bogus\u0142awa XIV, Anna von Croy. Pod jej patronatem \u017cy\u0142 i pracowa\u0142 Micha\u0142 Mostnik \u2013 gor\u0105cy rzecznik Kaszub\u00f3w, ich kultury i mowy polskiej. Opracowa\u0142 m.in. liczne \u015bpiewniki, katechizm i rozprawy religijne w j\u0119zyku polskim.<\/p>\n\n\n\n

       Podsumowuj\u0105c mo\u017cna z sarkazmem powiedzie\u0107, \u017ce zniemczenie Pomorza Zachodniego i \u015arodkowego zosta\u0142o spowodowane przez handel, zysk i pieni\u0105dz.<\/p>\n\n\n\n

      Prowadzenie zagranicznego, szczeg\u00f3lnie dalekosi\u0119\u017cnego handlu przez portowe, wczesnomiejskie osady i grody nadba\u0142tyckie spowodowa\u0142o ju\u017c w X wieku rozw\u00f3j gospodarki towarowo \u2013 pieni\u0119\u017cnej. Utrzymywano ju\u017c wtedy kontakty handlowe nie tylko z osadami nadba\u0142tyckimi, ale tak\u017ce np. z Rusi\u0105 Kijowsk\u0105, Bizancjum i po\u015brednio z krajami arabskimi. Do tego<\/p>\n\n\n\n

celu wykorzystywany by\u0142 m.in. stary szlak prowadz\u0105cy z Ba\u0142tyku, Niemnem, Dnieprem do Kijowa i dalej do Bizancjum i innych port\u00f3w Morza Czarnego. Efektem tego by\u0142 nap\u0142yw do osad nadba\u0142tyckich perskich i arabskich dirhem\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\u0141\u0105cznie w kilkuset skarbach znaleziono ich ok. 300.000, a w samej tylko Polsce, g\u0142\u00f3wnie na Pomorzu \u2013 ok. 26.000. Sporo dirhem\u00f3w znaleziono na ziemi s\u0142awie\u0144skiej. Ostatnio znaleziono np. skarb niedaleko S\u0142upska, nad brzegiem S\u0142upi w okolicy miejscowo\u015bci Strzelinko. Skarb zawiera\u0142 ok. 200 dirhem\u00f3w z VIII i IX wieku oraz 2 sztuki z wieku VII. Fotografie 2 i 3 przestawiaj\u0105 przyk\u0142adowe egzemplarze tych monet.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

     Fot. 2. Persja, Khusro II, dynastia Sasanid\u00f3w, dirhem, mennica Biszapur 591 \u2013 628, \u015br. 32 mm.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

    Fot. 3. Arabia, al \u2013 Mansur, dynastia Abbasyd\u00f3w, dirhem, mennica Madinat al \u2013 Salam 769 rok, \u015br. 25 mm, 2,84 g.<\/p>\n\n\n\n

         W drugiej po\u0142owie X wieku pojawi\u0142y si\u0119 na kr\u00f3tko w niewielkich ilo\u015bciach srebrne monety bizantyjskie, a nap\u0142yw dirhem\u00f3w zacz\u0105\u0142 male\u0107, aby zako\u0144czy\u0107 si\u0119 prawie zupe\u0142nie z ko\u0144cem tego wieku.<\/p>\n\n\n\n

         W miejsce monety arabskiej zacz\u0119\u0142y do miast pomorskich dociera\u0107 od po\u0142owy X wieku srebrne denary \u2013 g\u0142\u00f3wnie niemieckie, jak np. pokazane na fot. 4 i 5 oraz w znacznie mniejszym stopniu anglosaskie, skandynawskie i czeskie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

    Fot. 4. Niemcy, Dolna Lotaryngia, Otto I  936 \u2013 973 lub Otto II  973 \u2013 983, mennica Kolonia \u2013 arcybiskupstwo, denar \u015br. 18, 1,2g. Aw.:ODDO IMP ( ERATOR ) AUG ( USTUS ) Rew.: S (ANCTA ) COLONIA  A (GRIPPINA )<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

    Fot.5. Niemcy, Bawaria, ks. Henryk  IV \u015awi\u0119ty 995 \u2013 1002, denar, mennica Ratyzbona ( Regensburg ), \u015br. 20mm, 1,34g. Aw. : HENRICVS DVX ( wspak ) Rew.: REGINA CIVITAS, w \u015brodku kapliczki skr\u00f3t imienia mincerza VVIC<\/p>\n\n\n\n

           Okres od ko\u0144ca X wieku do po\u0142owy wieku XII zdominowa\u0142y denary krzy\u017cowe, popularnie zwane krzy\u017c\u00f3wkami. Monety te by\u0142y wybijane masowo przez mennice niemieckie z przeznaczeniem do handlu ze s\u0142owia\u0144szczyzn\u0105 zachodni\u0105, Polsk\u0105 i ca\u0142ym Pomorzem.<\/p>\n\n\n\n

          A K\u0119dzierski szczeg\u00f3\u0142owo badaj\u0105c jeden z najwi\u0119kszych skarb\u00f3w tych monet ze S\u0142uszkowa, ko\u0142o Kalisza sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z 12829 krzy\u017c\u00f3wek ustali\u0142, \u017ce w ko\u0144cowym okresie produkcji denar\u00f3w krzy\u017cowych, pod koniec XI i na pocz\u0105tku XII wieku wybijane by\u0142y one r\u00f3wnie\u017c w mennicach polskich.<\/p>\n\n\n\n

          Fotografie 6 \u2013 9 przedstawiaj\u0105 niekt\u00f3re krzy\u017c\u00f3wki z najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105cych w obiegu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

     Fot. 6. Niemcy, Otto III i nast\u0119pcy, prze\u0142om X \/ XI w., mennica Magdeburg, \u015br. 21 mm, 1,25g.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

    Fot. 7. Niemcy, Otto III i Adelajda oraz nast\u0119pcy, X \/ XI wiek, mennica Hildesheim ?, \u015br. 19 mm, 1,37g. Aw.: mi\u0119dzy ramionami krzy\u017ca ODDO, w otoku DITIRIA REX Rew.: ATEAH  HT<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

    Fot. 8. Niemcy, Saksonia, po\u0142owa XI wieku, \u015br. 16 mm, 1,0 g. Aw.: CR ( UX ) Rew.: VER ( A )<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

    Fot. 9. Polska, koniec XI, pocz\u0105tek XII wieku, W\u0142adys\u0142aw Herman?, mennica ?, \u015br. 13,1 , 1,04g.<\/p>\n\n\n\n

         W II po\u0142owie XI wieku pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze pomorskie denary tzw. na\u015bladownicze denary typu \u0142upawskiego. Wybijano je przez II po\u0142ow\u0119 XI do pocz\u0105tku wieku XII. Nie wiadomo kto by\u0142 ich emitentem i gdzie je wybijano. Poniewa\u017c znaleziono je po raz pierwszy jeszcze w XIX wieku w skarbie ukrytym na brzegu rzeki \u0141upawy, niedaleko S\u0142upska w miejscowo\u015bci \u0141upawa \u2013 zacz\u0119to je nazywa\u0107 \u201e typu \u0142upawskiego\u201d. Zak\u0142ada si\u0119, \u017ce wybijano je w S\u0142upsku lub S\u0142awnie. Za S\u0142awnem mo\u017ce przemawia\u0107 fakt, \u017ce ok. 1190 roku dzia\u0142a\u0142a tam oficjalna mennica ksi\u0105\u017c\u0119ca, za czas\u00f3w panowania Bogus\u0142awa III  Raciborzyca, ksi\u0119cia s\u0142awie\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n

       Projektant tych monet czerpa\u0142 wzory z powszechnych w obiegu w tym czasie denar\u00f3w niemieckich, angielskich i skandynawskich. Cz\u0119sto na jednej monecie mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 wyobra\u017cenia przej\u0119te z monet r\u00f3\u017cnych pa\u0144stw.<\/p>\n\n\n\n

       Przy tej okazji dowiadujemy si\u0119 jakie monety kr\u0105\u017cy\u0142y na rynku. Mog\u0142y one dotrze\u0107 na ziemi\u0119 s\u0142awie\u0144sk\u0105 starym l\u0105dowym szlakiem wsch\u00f3d \u2013 zach\u00f3d, lecz bardzo prawdopodobne jest, \u017ce dotar\u0142y Wieprz\u0105 z Dar\u0142owa, co wskazywa\u0142oby na rozleg\u0142e kontakty  handlowe tego rozwijaj\u0105cego si\u0119 miasta na mi\u0119dzynarodowym rynku ba\u0142tyckim w tamtym okresie.<\/p>\n\n\n\n

       Pocz\u0105tek udokumentowanego mennictwa pomorskiego to II po\u0142owa XII wieku, podczas panowania ksi\u0119cia Bogus\u0142awa I i ksi\u0119cia Kazimierza I. Uruchomiono wtedy mennice w Ko\u0142obrzegu, Szczecinie, Kamieniu Pomorskim, Prz\u0119c\u0142awiu, Dyminie i S\u0142awnie. Wybijano w nich denary o masie \u015brednio 0,9g.<\/p>\n\n\n\n

       Na prze\u0142omie XII i XIII wieku denary zosta\u0142y wyparte przez brakteaty. W II po\u0142owie XIII wieku pojawi\u0142y si\u0119 ponownie dwustronne denary, ale ich masa wynosi\u0142a \u015brednio 0,2 \u2013 0,3g.<\/p>\n\n\n\n

       W XIII wieku nast\u0105pi\u0142o o\u017cywienie wymiany towarowej Dar\u0142owa i ca\u0142ej ziemi s\u0142awie\u0144skiej oraz s\u0142upskiej z Pomorzem Zachodnim i Wschodnim, Wielkopolsk\u0105 i tworz\u0105cym si\u0119 pa\u0144stwem Zakonu Krzy\u017cackiego.<\/p>\n\n\n\n

       Du\u017ce zainteresowanie wsp\u00f3\u0142prac\u0105 handlow\u0105 z Dar\u0142owem zacz\u0119li wykazywa\u0107 kupcy z miast p\u00f3\u0142nocnoniemieckich, szczeg\u00f3lnie Lubeki. Nadal rozwija\u0142 si\u0119 handel dalekosi\u0119\u017cny.<\/p>\n\n\n\n

       Znajduje to swoje odzwierciedlenie m.in. w postaci monet, kt\u00f3re pojawi\u0142y si\u0119 na rynku. Niekt\u00f3re z nich pokazano na fotografiach 10-16.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

     Fot. 10. Pomorze Zachodnie, brakteat, mennica T\u0105glim 1250 \u2013 1325, \u015br. 15,8 mm, 0,3 g. Aw.: Gotycka litera A, g\u00f3rna belka w kszta\u0142cie strza\u0142y skierowanej w prawo.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

     Fot 11. Pomorze Zachodnie, brakteat, mennica Gryfia 1250 \u2013 1325, \u015br. 15,5 Aw.: G\u0142owa w koronie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

     Fot. 12. Pomorze Wschodnie, brakteat, Sambor II, mennica Tczew 1227 \u2013 1278, \u015br. 12-15 mm, 0,2g. Aw. Gryf krocz\u0105cy w lewo.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

     Fot. 13. Pa\u0144stwo Krzy\u017cackie ( lub polskie na\u015bladownictwo ), brakteat, 1265 \u2013 1275, \u015br. 16,5 mm, 0,2g. Aw. Krzy\u017c nitkowy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

     Fot. 14. Pomorze Zachodnie, Barnim I i Warcis\u0142aw III lub Bogus\u0142aw IV, denar, mennica T\u0105glim 1250 \u2013 1325, \u015br. 12,6 mm, 0,32g. Aw.: Krzy\u017c \u0142aci\u0144ski z ramionami zako\u0144czonymi liliami, z bok\u00f3w dwie g\u0142owy w koronach. Rew.: Gotycka litera A, wok\u00f3\u0142 pier\u015bcienie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

      Fot. 15. Polska, W\u0142adys\u0142aw Laskonogi lub W\u0142adys\u0142aw Odonic, denar, mennica Gniezno 1202 \u2013 1238, \u015br. 15,5 mm, 0,52 g. Aw.: Ksi\u0105\u017c\u0119 z mieczem, VOLD \u2013 ZIT. Rew.: \u201e Niewiasta z r\u0119koma\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

      Fot. 16. Francja, Ludwik II, denar, mennica Tours 1223 \u2013 1226, \u015br. 18mm. Aw.: Krzy\u017c, LUDOVICUS REX. Rew. TURONI CIVI(TAS), zamek? Katedra?<\/p>\n\n\n\n

         Wieki XIV i XV by\u0142y okresem szybkiego rozwoju rzemios\u0142a i handlu. Miasta si\u0119 bogaci\u0142y, uzyskiwa\u0142y liczne przywileje, r\u00f3s\u0142 ich potencja\u0142 gospodarczy i znaczenie polityczne. Nasili\u0142a si\u0119 wymiana towarowa nie tylko z krajami o\u015bciennymi i rejonu Morza Ba\u0142tyckiego, ale rozwija\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c handel mi\u0119dzynarodowy \u2013 dalekosi\u0119\u017cny. Statki  kupc\u00f3w dar\u0142owskich dociera\u0142y do Anglii, Francji, a nawet do Portugalii, Hiszpanii i W\u0142och. Do portu dar\u0142owskiego zawija\u0142y statki r\u00f3\u017cnych bander.<\/p>\n\n\n\n

        Dar\u0142owo wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142o od po\u0142owy XIV wieku z Hanz\u0105, a od 1412 roku sta\u0142o si\u0119 jej pe\u0142noprawnym cz\u0142onkiem. \u015awiadczy to najlepiej o \u00f3wczesnej pozycji Dar\u0142owa w handlu ba\u0142tyckim.<\/p>\n\n\n\n

        Skutkiem tak rozwini\u0119tego handlu by\u0142y przewijaj\u0105ce si\u0119 przez rynek pieni\u0119\u017cny Dar\u0142owa monety, reprezentuj\u0105ce waluty pa\u0144stw Europy zachodniej, p\u00f3\u0142nocnej i \u015brodkowej.<\/p>\n\n\n\n

        Potrzeby \u017cycia gospodarczego w Europie przyczyni\u0142y si\u0119 do narodzin \u201egrubego pieni\u0105dza\u201d. Po raz pierwszy pojawi\u0142 si\u0119 on w II po\u0142owie XIII wieku we W\u0142oszech, a nast\u0119pnie przyj\u0105\u0142 si\u0119 we Francji, gdzie od mennicy kr\u00f3lewskiej w Tours zwano go groszem turo\u0144skim. Podczas panowania Wac\u0142awa II ( 1283 \u2013 1305 ) wprowadzono go w Czechach gdzie przyj\u0119\u0142a si\u0119 nazwa grosz praski. Grosz praski ( fot. 17 ) okaza\u0142 si\u0119 bardzo praktyczny i szybko rozpowszechni\u0142 si\u0119 w Europie \u015arodkowej, gdzie sta\u0142 si\u0119 wzorcem dla przeprowadzanych reform monetarnych w wielu pa\u0144stwach.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

       Fot. 17.Kr\u00f3lestwo Czeskie, Jan I Luksemburski, grosz praski, mennica Kutna Hora 1310 \u2013 1346, \u015br. 28 mm, 2,4 \u2013 2,9g. Aw.: Korona, otok wewn\u0119trzny: JOHANNES PRIMVS, otok zewn\u0119trzny:DEI GRACIA REX  BOEMIE. Rew.: Lew, GROSSI  PRAGENSES.<\/p>\n\n\n\n

            O popularno\u015bci grosza praskiego najlepiej \u015bwiadczy fakt, \u017ce ksi\u0105\u017c\u0119 \u015awi\u0119tobor I i Bogus\u0142aw VII  przypominali zarz\u0105dcy zamku w Stobnicy w roku 1397 o obowi\u0105zku zap\u0142acenia zaleg\u0142ych: \u201e80 k\u00f3p groszy czeskich\u201d, a mieli przecie\u017c w obiegu walut\u0119 rodzim\u0105! Nale\u017cy przypuszcza\u0107, \u017ce ksi\u0105\u017c\u0119ta pomorscy uwa\u017cali grosze praskie za \u2013 jak to dzisiaj m\u00f3wimy – \u201etward\u0105 walut\u0119\u201d!<\/p>\n\n\n\n

          Pod wp\u0142ywem sfer gospodarczych, g\u0142\u00f3wnie mieszcza\u0144stwa przeprowadzono w roku 1380 reform\u0119 monetarn\u0105 w Pa\u0144stwie Krzy\u017cackim. Jako podstaw\u0119 nowego systemu przyj\u0119to szel\u0105ga, kt\u00f3ry odpowiada\u0142 12 denarom ( krzy\u017cackim ). Szel\u0105g ( fot. 18 ) by\u0142 wybijany z 13,5 \u0142utowego srebra o masie 1,63g. Ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 jako\u015b\u0107 by\u0142 ch\u0119tnie przyjmowany w Ksi\u0119stwie S\u0142upskim.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

      Fot. 18. Pa\u0144stwo Krzy\u017cackie, Wielki Mistrz Winrych v. Kniprode, szel\u0105g 1380 \u2013 1382, mennica Toru\u0144? Gda\u0144sk? , \u015br. 20,5 mm, 2,6g. Aw.: MAGST  WVNRICS  PRIMS Rew.: MONETA DNORVM PRVCI<\/p>\n\n\n\n

         W XIV wieku rozwin\u0119\u0142o si\u0119 mennictwo miejskie, kt\u00f3re zdominowa\u0142o mennice ksi\u0105\u017c\u0119ce. Powsta\u0142y mennice w Pyrzycach, Dyminie, Gard\u017acu i Szczecinie. Pocz\u0105tkowo przez kr\u00f3tki czas wybijano w nich brakteaty. Jedynie w Gryfii i Strza\u0142owie wybijano brakteaty jeszcze do ko\u0144ca XV wieku.<\/p>\n\n\n\n

         R\u00f3wnolegle dzia\u0142a\u0142a mennica biskupia w Ko\u0142obrzegu, gdzie od II po\u0142owy XIII wieku do ko\u0144ca wieku XIV wybijano ma\u0142e denary i brakteaty.<\/p>\n\n\n\n

         W po\u0142owie XIV wieku pojawi\u0142y si\u0119 popularne w tym okresie ma\u0142e denarki zwane \u201evinkenaugen\u201d ( vincones ) o masie ok. 0,2 – 0,3g ( fot. 19 ), kt\u00f3re wybijano do XV wieku.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

      Fot. 19. Pomorze Zachodnie, mennica Szczecin, denar \u015br. 11 mm, ok. 0,25g. Aw.: Gryf krocz\u0105cy w lewo. Rew.: Brama miejska, w wej\u015bciu he\u0142m z pi\u00f3ropuszem.<\/p>\n\n\n\n

          W roku 1381 miasta Hanzy \u2013 Hamburg, Lubeka, Luneburg, Wismar, Rostok oraz Strza\u0142\u00f3w zawar\u0142y umow\u0119, w wyniku kt\u00f3rej zosta\u0142a wprowadzona reforma groszowa. Na Pomorzu pojawi\u0142 si\u0119 witten, o masie ponad 1g i bity ze srebra pr\u00f3by 930\/1000. Do obiegu wesz\u0142y na kr\u00f3tko r\u00f3wnie\u017c trzeciaki, ale nie odegra\u0142y wi\u0119kszej roli na rynku.<\/p>\n\n\n\n

          W 1395 roku, w wyniku porozumienia Gryfii, Strza\u0142owa i T\u0105glimia wesz\u0142a do obiegu nowa jednostka \u2013 gruby fenig = 2 wittenom =szel\u0105gowi krzy\u017cackiemu.<\/p>\n\n\n\n

Grube fenigi i witteny z czasem bardzo straci\u0142y na warto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

          W 1408 roku pojawi\u0142 si\u0119 kwartnik r\u00f3wny 4 denarom ( fot. 20 ), ale by\u0142 popularny g\u0142\u00f3wnie w regionie szczeci\u0144skim.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

      Fot. 20. Pomorze Zachodnie, mennica Szczecin, kwartnik, \u015br. 14 mm, 0,45g. Aw.: G\u0142owa gryfa w koronie, MO ( NETA ) STETIN Rew.: Gryf krocz\u0105cy w lewo, gwiazdka.<\/p>\n\n\n\n

           Opr\u00f3cz monet om\u00f3wionych wcze\u015bniej, w XV wieku znalaz\u0142y si\u0119 na rynku pieni\u0119\u017cnym Ksi\u0119stwa S\u0142upskiego monety, o kt\u00f3rych informacje zaczerpn\u0105\u0107 mo\u017cna analizuj\u0105c zawarto\u015b\u0107 np. skarbu znalezionego w 1970 roku w L\u0119borku, kt\u00f3ry w tym czasie jako polskie lenno wchodzi\u0142 w sk\u0142ad tego ksi\u0119stwa.<\/p>\n\n\n\n

           Wed\u0142ug ustale\u0144 archeolog\u00f3w skarb ukryto po 1477 roku. Niestety nie zachowa\u0142 si\u0119 w ca\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Uratowano 468 szel\u0105g\u00f3w, z tego: 219 krzy\u017cackich z r\u00f3\u017cnych okres\u00f3w, 3 monety fa\u0142szywe oraz szel\u0105gi miast Prus Kr\u00f3lewskich z czas\u00f3w Kazimierza Jagiello\u0144czyka –  Gda\u0144ska \u2013 186, Torunia \u2013 34 i Elbl\u0105ga \u2013 27 sztuk. Fot. 21 \u2013 24 przedstawiaj\u0105 przyk\u0142adowe monety, podobne do tych ze skarbu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

         Fot. 21. Pa\u0144stwo Krzy\u017cackie, Micha\u0142 I Kuchmeister v. Sternberg, mennica Toru\u0144 1416 \u2013 1422, \u015br. 20 mm, 1,7g. Aw.: MAGST   MICHAEL  PRIM Rew.: MONETA  DNO PRV<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

         Fot. 22. Polska, Prusy Kr\u00f3lewskie, Kazimierz Jagiello\u0144czyk, mennica Gda\u0144sk 1457 \u2013 1492 (?) , \u015br. 20 mm, ok. 1,3g. Aw.: Orze\u0142, KASIMIRVS  R  POLONI Rew.: Dwa krzy\u017ce pod koron\u0105, MONETA  CIVIT  DANCZ<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

        Fot. 23. Polska, Prusy Kr\u00f3lewskie, Kazimierz Jagiello\u0144czyk, mennica Toru\u0144 1457 \u2013 1492 ( ? ), \u015br. 20 mm, ok. 1,3g. Aw.: Podw\u00f3jny krzy\u017c jagiello\u0144ski, KASIMIR D G R POLONI Rew.: Orze\u0142 z mieczem nad g\u0142ow\u0105, MONETA TORVNENSIS<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

        Fot. 24. Polska, Prusy Kr\u00f3lewskie, Kazimierz Jagiello\u0144czyk, mennica Elbl\u0105g 1457 \u2013 1492( ? ), \u015br. 20 mm, ok. 1,2g. Aw.: Orze\u0142 z koron\u0105, KASIMIRVS R POLON Rew.: Dwa krzy\u017ce na tarczy, MONETA  CIVIT ELVI<\/p>\n\n\n\n

         Powa\u017cn\u0105 reform\u0119 monetarn\u0105 przeprowadzi\u0142 Bogus\u0142aw X, w latach 1489 \u2013 1500. Zamkn\u0105\u0142 wszystkie mennice miejskie, za wyj\u0105tkiem mennicy w Strza\u0142owie. Produkcj\u0105 monet ksi\u0105\u017c\u0119cych zajmowa\u0142y si\u0119 mennice w Szczecinie, D\u0105biu i Gard\u017acu. Zacz\u0119to wybija\u0107 nowy rodzaj monet \u2013 srebrne szel\u0105gi, o masie 1,39 g, kt\u00f3re odpowiada\u0142y 2 wittenom ( witom ) i 12 denarom. Wykonywano te\u017c monety o nazwie bogus\u0142aw wa\u017c\u0105ce  4,86g, ze srebra o pr\u00f3bie 14,5 \u0142uta, r\u00f3wn\u0105 8 szel\u0105gom. W roku 1499 wyemitowano jednorazowo z\u0142ote guldeny r\u00f3wne 6 bogus\u0142awom ( 48 szel\u0105gom ).<\/p>\n\n\n\n

Na fot. 25 przedstawiono jednego z pierwszych szel\u0105g\u00f3w z umieszczon\u0105 w napisie dat\u0105 emisji ( 14 ) 93. By\u0142y to pierwsze datowane monety pomorskie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

        Fot. 25. Pomorze Zachodnie, Bogus\u0142aw X, szel\u0105g, mennica D\u0105bie 1493, \u015br. 21 mm, 1,39g. Aw.: Gryf, DVX  BVGSLAVS  STETIN Rew.: Rugijska tarcza herbowa, MONETA NOVA  DAM  93<\/p>\n\n\n\n

          Po \u015bmierci Bogus\u0142awa X, produkcj\u0119 monet przerwano. Wznowiono j\u0105 w 1580 roku wprowadzaj\u0105c jednocze\u015bnie nowy system, kt\u00f3ry zak\u0142ada\u0142 produkcj\u0119 monet srebrnych, z\u0142otych i miedzianych.<\/p>\n\n\n\n

Zacz\u0119to wybija\u0107:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  • p\u00f3\u0142szel\u0105gi, szel\u0105gi, szel\u0105gi podw\u00f3jne<\/li>\n\n\n\n
  • talary, p\u00f3\u0142talary, \u0107wier\u0107talary, monety o warto\u015bci 1\/8 talara<\/li>\n\n\n\n
  • szerfy, pierwsze na Pomorzu monety miedziane, o warto\u015bci obola, czyli \u00bd denara<\/li>\n\n\n\n
  • z\u0142ote dukaty.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

      Po roku 1599 nast\u0105pi\u0142a dziesi\u0119cioletnia przerwa w produkcji menniczej. Produkcj\u0119 wznowi\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 Filip Juliusz we Franzburgu ( Nowopolu ), wybijaj\u0105c guldeny, dwutalary, talary, grosze, podw\u00f3jne szel\u0105gi i miedziane denary ( fenigi ).<\/p>\n\n\n\n

             Wiek XVI przyni\u00f3s\u0142 Pomorzu wzgl\u0119dn\u0105 stabilizacj\u0119 gospodarcz\u0105 i polityczn\u0105, r\u00f3wnocze\u015bnie jednak da\u0142y si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 symptomy nadchodz\u0105cych zmian i trudno\u015bci. W zwi\u0105zku z prowadzonymi w Europie wojnami utrudniony by\u0142 handel, zw\u0142aszcza morski. Zacz\u0105\u0142 s\u0142abn\u0105\u0107 potencja\u0142 ekonomiczny i polityczny miast, wzros\u0142o znaczenie szlachty i w\u0142a\u015bcicieli ziemskich, pogorszy\u0142a si\u0119 sytuacja ludno\u015bci wiejskiej, rzemie\u015blnicy zacz\u0119li mie\u0107 trudno\u015bci ze zbytem swoich wyrob\u00f3w i us\u0142ug.<\/p>\n\n\n\n

           W tym okresie opr\u00f3cz licznych monet rodzimych i europejskich, na rynku pieni\u0119\u017cnym Dar\u0142owa mo\u017cna by\u0142o spotka\u0107 monety pokazane na fotografiach 26 \u2013 30.<\/p>\n\n\n\n

            S\u0105 to monety kilku portowych miast po\u0142udniowo \u2013 wschodniego wybrze\u017ca Ba\u0142tyku, z kt\u00f3rymi Dar\u0142owo mia\u0142o kontakty.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n
    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

            Fot. 26. Polska, Prusy Kr\u00f3lewskie, Zygmunt I Stary, grosz, mennica Gda\u0144sk 1532, \u015br. 22 mm, ok. 2g. Aw.: Popiersie kr\u00f3la, SIGIS  I  REX  PO  DO  TOCI  PRVS Rew.: Herb Gda\u0144ska  GROSSVS  CIVI  DANCZ  1532<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n
    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

           Fot. 27. Polska, Prusy Kr\u00f3lewskie, Zygmunt I Stary, grosz, mennica Elbl\u0105g 1533, \u015br. 22,5 mm, ok.2g Aw.: Orze\u0142 z mieczem uniesionym nad g\u0142ow\u0105, SIGIS I REX  PO  DO  TOCI  PRVS Rew.: Herb Elbl\u0105ga, GROSSVS  CIVIT ELBINKG  1533<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n
    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

          Fot. 28. Inflancki Zakon Kawaler\u00f3w Mieczowych, wielki mistrz Walter von Plettenberg, szel\u0105g, mennica Ryga 1535, \u015br. 18 mm Aw.: Herb Zakonu ( krzy\u017c nad mieczem w tarczy ), WO  DE  PLET  MAGI  LIVO Rew.: Herb Rygi, MONE  NO  RIGENSIS  1535<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n
    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

          Fot. 29. Inflancki Zakon Kawaler\u00f3w Mieczowych, wielki mistrz Hermann von Bruggenei, szel\u0105g, mennica Rewel ( Tallin ) 1537, \u015br. 18 mm Aw.: D\u0142ugi krzy\u017c, MAGISTRI  LIVONIE Rew.: Krzy\u017c w tarczy, MONET  RVALIE 37<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n
    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

           Fot. 30. Polska, Inflanty, Zygmunt III  Waza, trojak, mennica Ryga 1598, \u015br. 21mm, 2,4g Aw.: Popiersie kr\u00f3la, SIG III  D G REX PO D LI Rew.: III 1598, herb Rygi, GROS ARG TRIP CIVI RIGE<\/p>\n\n\n\n

              Wiek  XVII to zupe\u0142ny upadek Pomorza Zachodniego. Pierwsze dwie dekady mimo z\u0142ego stanu ksi\u0119stwa jeszcze nie zapowiada\u0142y najgorszego. W latach 1615 \u2013 1618 oraz 1631 \u2013 1637 dzia\u0142a\u0142a w Koszalinie mennica biskup\u00f3w kamie\u0144skich, wybijaj\u0105c monety o niskich nomina\u0142ach. W Dar\u0142owie natomiast dzia\u0142a\u0142y dwie mennice: ksi\u0105\u017c\u0119ca w latach 1618 \u2013 1619 oraz biskup\u00f3w kamie\u0144skich w okresie od 1618 \u2013 1622 roku.<\/p>\n\n\n\n

            Fotografie 31 \u2013 34 przedstawiaj\u0105 kilka monet ostatnich Gryfit\u00f3w. Szel\u0105g podw\u00f3jny z fot.31 zosta\u0142 wybity w ostatnim roku dzia\u0142alno\u015bci mennicy dar\u0142owskiej.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n
    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

           Fot. 31. Pomorze Zachodnie, ksi\u0105\u017c\u0119 Ulryk I \u2013 tytularny biskup kamie\u0144ski, zarz\u0105dca Ksi\u0119stwa Dar\u0142owskiego, szel\u0105g podw\u00f3jny, mennica Dar\u0142owo 1622, \u015br. 21 mm, 1,6g Aw.: Gryf, VLRIC 9  I D G DVX S POM Rew.: Monogram DS z \u2013 z, DEVS PROTECTOR MEVS<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n
    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    \u00a0Fot. 32. Pomorze Zachodnie, Filip Juliusz, grosz, mennica Nowopola ( Franzburg ) 1611, \u015br.21mm, 1,5g Aw.: Czteropolowa tarcza herbowa, PHILIP IULIUS H.Z.S.P Rew.: \u201eJab\u0142ko\u201d z krzy\u017cem, S. DEUS. P. N. Q. C. NO<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n
    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

           Fot. 33. Pomorze Zachodnie, Filip Juliusz, szel\u0105g podw\u00f3jny, mennica Nowopole 1617, \u015br.21 mm, 1,7g Aw.: Czteropolowa tarcza herbowa, PHILIPPUS  IUL  H.Z.S.P Rew.: Monogram DS, RECTE  FANE METUAS<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n
    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

           Fot. 34. Pomorze Zachodnie, Bogus\u0142aw XIV, szel\u0105g podw\u00f3jny, mennica Szczecin 1621, \u015br. ok.20 mm, 1,6g Aw.: Gryf, BVGSLAVS. D.G.DVX. S.P Rew.: Monogram DS z \u2013 1, DEVS ADIVTOR MEVS<\/p>\n\n\n\n

               Od roku 1628 rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 ostateczny upadek gospodarczy i polityczny Pomorza, kt\u00f3re straci\u0142o w tym okresie r\u00f3wnie\u017c swoj\u0105 suwerenno\u015b\u0107. Przemarsze i kwaterowanie wojsk cesarskich i szwedzkich oraz prowadzone dzia\u0142ania wojenne zrujnowa\u0142y kraj.<\/p>\n\n\n\n

              Ostatecznym aktem tragedii politycznej Pomorza by\u0142a \u015bmier\u0107 ostatniego Gryfity Bogus\u0142awa XIV, w roku 1637.<\/p>\n\n\n\n

              Ksi\u0119stwo Pomorskie sta\u0142o si\u0119 \u0142upem Brandenburgii i Szwecji, a po kilku wojnach w XVIII wieku ostatecznie zagarn\u0119li je w ca\u0142o\u015bci Brandenburczycy.<\/p>\n\n\n\n

              Pewn\u0105 autonomi\u0119 utrzyma\u0142o jedynie do roku 1653 Dar\u0142owo wraz z okoliczn\u0105 ziemi\u0105, kt\u00f3re przyznano jako do\u017cywotnie uposa\u017cenie wdowie po Bogus\u0142awie XIV.<\/p>\n\n\n\n

             Wkr\u00f3tce w Dar\u0142owie pojawi\u0142o si\u0119 coraz wi\u0119cej monet szwedzkich i brandenburskich.<\/p>\n\n\n\n

    Na fot.35 pokazano ju\u017c prusk\u0105 monet\u0119, brandenburskiego elektora, ksi\u0119cia Fryderyka III. Jest to sz\u00f3stak z mennicy w Kr\u00f3lewcu, z 1698 roku.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n
    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

              Fot.35.<\/p>\n\n\n\n

             Wa\u017cniejsze \u017ar\u00f3d\u0142a:<\/p>\n\n\n\n

      \n
    • Buko A. \u201eArcheologia Polski wczesno\u015bredniowiecznej\u201d 2006<\/li>\n\n\n\n
    • Kopicki E. \u201eKatalog podstawowych typ\u00f3w monet i banknot\u00f3w Polski oraz ziem historycznie z Polsk\u0105 zwi\u0105zanych\u201d 1974<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
        \n
      • Kopicki E. \u201eIlustrowany skorowidz pieni\u0119dzy polskich i z Polsk\u0105 zwi\u0105zanych\u201d 1995<\/li>\n\n\n\n
      • Kopicki E. \u201eMonety saskie biskup\u00f3w ( krzy\u017c\u00f3wki ) X \u2013 XI w.\u201d BN 2003 nr 1 i 2<\/li>\n\n\n\n
      • Koz\u0142owski K., Podralski J. \u201eGryfici \u2013 ksi\u0105\u017c\u0119ta Pomorza Zachodniego\u201d 1985<\/li>\n\n\n\n
      • Kontowski K. \u201eDirlov \u2013 Rugenwalde \u2013 Dar\u0142owo \u2013 miasto nad Ba\u0142tykiem\u201d 2014<\/li>\n\n\n\n
      • Kuczkowski A. \u201eZiemia s\u0142awie\u0144ska \u2013 kraina skarb\u00f3w.\u201d Przewodnik archeologiczny Z.2 2014<\/li>\n\n\n\n
      • Leci\u0144ski H. \u201e Dzieje Pomorza Zachodniego\u201d 1961<\/li>\n\n\n\n
      • Marz\u0119ta D. \u201eMennictwo zachodniopomorskie z czas\u00f3w Gryfit\u00f3w\u201d  Blog numizmatyczny<\/li>\n\n\n\n
      • M\u0119clewska M., Rosenkranz E. \u201e Pieni\u0105dz w Prusach Kr\u00f3lewskich za Kazimierza Jagiello\u0144czyka w \u015bwietle skarbu z L\u0119borka\u201d 1983<\/li>\n\n\n\n
      • Mi\u015bkiewicz B. \u201e Z dziej\u00f3w wojennych Pomorza Zachodniego\u201d 1972<\/li>\n\n\n\n
      • Pini\u0144ski J. \u201e Dzieje pieni\u0105dza zachodniopomorskiego\u201d 1976<\/li>\n\n\n\n
      • Suchodolski St.\u201d Moneta w strefie ba\u0142tyckiej oko\u0142o roku 1000\u201d BN  2004 nr 2<\/li>\n\n\n\n
      • Szymikowski D. \u201eInternetowy podr\u0119cznik historii Kaszub\u00f3w\u201d<\/li>\n\n\n\n
      • W\u00f3jcicki J. \u201eTysi\u0105c lat Polski nad Ba\u0142tykiem\u201d 1967<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

               Tytu\u0142 tego artyku\u0142u zosta\u0142 zaczerpni\u0119ty z napisu umieszczonego na \u017cetonie wyemitowanym przez Muzeum Zamkowe w Dar\u0142owie. ( fot. 1 )         Awers \u017cetonu przedstawia herb Dar\u0142owa: w \u015brodku rybogryf z herbu rodu \u015awi\u0119c\u00f3w, u do\u0142u wst\u0119gi rzeki Wieprzy i jej dop\u0142ywu \u2013 Grabowej, u g\u00f3ry fortyfikacje miasta i w \u015brodku ko\u0142o m\u0142y\u0144skie. Rewers przedstawia […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-83","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/83","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=83"}],"version-history":[{"count":112,"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/83\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":997,"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/83\/revisions\/997"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=83"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=83"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/numizmatyka-z-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=83"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}