Bolesław Wysoki był synem Władysława II zwanego Wygnańcem i wnukiem Bolesława Krzywoustego. W ostatnich latach życia Bolesław Krzywousty sporządził testament, według którego swoim następcą na tronie polskim ustanowił Władysława II, syna z pierwszego małżeństwa wyznaczając mu rolę księcia – seniora, władcy całego państwa, przyznając mu jednocześnie jako ziemię dziedziczną, Śląsk. Synom z drugiego małżeństwa Krzywousty przyznał: Bolesławowi Kędzierzawemu – Mazowsze, a Mieszkowi III –  Wielkopolskę. Wdowa Salomea otrzymała jako oprawę ziemię łęczycką i sieradzką. Mieli oni być podporządkowani seniorowi. Ziemia krakowska i Pomorze miały być w gestii każdorazowego seniora.

            Władysław miał zamiar w pełni realizować założenia testamentu, gdyż jedynie silna władza centralna gwarantowała odpowiednią pozycję państwa na arenie międzynarodowej. Nie odpowiadało to juniorom, którzy chcieli być samodzielni i możnowładcom oraz biskupom, którzy woleli mieć do czynienia z kilkoma książętami słabymi niż z jednym silnym władcą.

            Zaczęły się konflikty i bratobójcze wojny, które Władysław niestety przegrał. W efekcie musiał wraz z rodziną opuścić Polskę i szukać schronienia w Niemczech, u krewnych żony Agnieszki, która była bliską krewną królów i cesarzy niemieckich. 

            Na czas pobytu w Niemczech otrzymał Władysław z rodziną do dyspozycji zamek w Altenburgu.

            W czasie ośmioletnich rządów w Polsce, Władysław II wybijał cztery typy denarów, z których dwa przedstawiono na fotografiach 1 i 2.

                               Fot. 1. Denar Władysława II, mennica Kraków.

            Na fotografii 1 pokazano denar Władysława II, wybity przez mennicę krakowską w latach 1140 – 1142. Awers przedstawia popiersie księcia w zbroi, trzymającego miecz i tarczę, a rewers – popiersie św. Wojciecha trzymającego pastorał i Ewangelię. Średnica monety – 13 mm, masa ok. 0,5 g.

                            

              Fotografia 2 przedstawia denara Władysława II wybitego przez mennicę krakowską w latach 1144 – 1146. Na awersie monety widać jak książę pokonuje przeciwnika,a na rewersie orła chwytającego zająca.

              Przekaz wizerunku na tym denarze zdaje się mówić, że książę pokonuje przeciwników jak orzeł zająca. Rzeczywistość okazała się niestety inna. Średnica denara wynosi ok. 14 mm, a masa 0,49 g.

            W czasie pobytu w Altenburgu, Władysław prowadził negocjacje dotyczące powrotu do kraju. Negocjacje ciągnęły się latami. Zabiegi Władysława popierali kolejni władcy Niemiec oraz papieże. W 1157 roku doszło nawet do interwencji zbrojnej Fryderyka I Barbarossy. Bolesław Kędzierzawy obiecywał umożliwić powrót Władysława, ale uzgodnień nie dotrzymywał, gdyż nadal uważał go za zbyt groźnego konkurenta do tronu seniora.

             Władysław i Agnieszka mieli trzech synów: Bolesława Wysokiego, Mieszka Plątonogiego, Konrada i córkę Ryksę ( Rychezę ).

            Bolesław Wysoki urodził się w roku 1127. Od wczesnej młodości brał udział w wyprawach wojennych i misjach dyplomatycznych. Ożenił się ze Zwinisławą córką Wsiewołoda, Wielkiego Księcia Kijowskiego co umacniało sojusz ojca z Rusią Kijowską. Po opuszczeniu Polski zamieszkał z żoną w Altenburgu, razem z pozostałą rodziną. Tutaj Zwinisława urodziła dwoje dzieci – Jarosława i Olgę.

            Bolesław działał na dworze cesarskim w służbie dyplomatycznej, starając się w ten sposób zobowiązać cesarza do interwencji w sprawie powrotu ojca na polski tron. Prawdopodobnie wziął wraz z ojcem Władysławem udział w II wyprawie krzyżowej do Ziemi Świętej pod wodzą Konrada III. Jeździł w służbie dyplomatycznej do Włoch, był świadkiem wymienianym na wystawianych dokumentach.

            Podczas jednej z kampanii wojennych dokonał bohaterskiego wyczynu pod murami Mediolanu. W oparciu o opis zamieszczony w Kronice książąt polskich i Kronikę polsko-śląską Jan Długosz pisze m.in.:

“ W czasie oblężenia pewien rycerz z Mediolanu niezwykłej siły i postawy, którą dorównywał Cyklopom, wyjeżdżał z Mediolanu na koniu i ufny w swą siłę fizyczną, wyzywał rycerzy cesarza do pojedynku. Kiedy przez wiele dni powtarzał to wyzwanie, a wszyscy uchylali się przed widocznym niebezpieczeństwem, rycerz ten obrzuciwszy wyzwiskami rycerzy cesarza zarzucił im tchórzostwo i zniewieściałość. To wydarzenie stało się dla księcia polskiego Bolesława podnietą do okazania bohaterskiego ducha. Wystąpił więc konno, by podjąć pojedynek z rycerzem – gigantem. Dostarczył on obu wojskom interesującego widowiska, bo i żołnierze cesarza wylegli z obozu  i Mediolańczycy z wież i murów zbiegli się by w milczeniu, z wielkim powszechnym podziwem oglądać wynik przyszłej walki. W największym pędzie koni, rycerze ścierają się najpierw kopiami, lecz kiedy cios rycerza z Mediolanu chybił, a Bolesław tak go kopią ugodził i potrząsnął nim, że olbrzym odniósłszy śmiertelną ranę osunął się z konia na ziemię by wyzionąć ducha. Bolesław nie zwlekając, był bowiem mężem rzadkiej ruchliwości sam również zeskoczył z konia. Dobija leżącego olbrzyma i obdarte ze zbroi ciało zostawia na środku placu.”

          W taki to sposób Bolesław zdobył wielkie uznanie wśród książąt i rycerstwa, stał się sławny, pisali o jego czynie kronikarze, a cesarz obdarował Bolesława złotym łańcuchem, który zdjął z szyi.

          W 1159 roku zmarł w Altenburgu Władysław II, a w 1163 roku Agnieszka. Dopiero po ich śmierci i kolejnych negocjacjach Bolesław Kędzierzawy zgodził się oddać dziedziczny Śląsk i ziemię lubuską potomkom Władysława, zatrzymując Wrocław, Głogów, Opole i kilka innych grodów. Na Śląsk wrócił Bolesław Wysoki oraz jego młodszy brat Mieszko Plątonogi.

          Początkowo bracia rządzili wspólnie, głównie jednak Bolesław. Działając razem rychło odbili zbrojnie grody śląskie przetrzymywane przez Bolesława Kędzierzawego.

         Po okresie zgodnego działania Plątonogiemu ten układ przestał odpowiadać. O udział w rządach upomniał się też Konrad, który pierwotnie kształcił się na duchownego oraz pierworodny syn Bolesława Wysokiego, Jarosław. Powstał konflikt, który doprowadził do bratobójczych wojen. W ich wyniku Bolesław Wysoki zaskoczony tą sytuacją, dwukrotnie musiał szukać schronienia poza Śląskiem.

         Ostatecznie bracia i syn pogodzili się, ale kosztem podziału Śląska na cztery księstwa. Bolesław Wysoki zatrzymał większą część z Wrocławiem, Legnicą i Świdnicą, Mieszko Plątonogi – księstwo z Raciborzem i Cieszynem, Konrad – księstwo Głogowskie, a Jarosław – Opolskie. Po tym kompromisie nastały na Śląsku lata pokoju, a po śmierci Konrada i Jarosława, ich księstwa wróciły do Bolesława.

         Wkrótce okazało się, że Bolesław Wysoki jest nie tylko świetnym rycerzem, ale również bardzo dobrym, światłym i gospodarnym władcą. Przebywając wiele lat na wygnaniu za granicą zapoznał się z różnymi systemami gospodarczymi i wiedzę tę umiejętnie wykorzystał. Unowocześnił rolnictwo, zagospodarował nieużytki i ziemię leżącą odłogiem m.in. sprowadzając kolonistów z innych dzielnic Polski, z Czech, Flandrii, Walonii i Niemiec. Zaczęli osiedlać sie tez Żydzi. Bolesław popierał rozwój miast, rzemiosła i handlu. Dużo inwestował, m.in. zbudował pierwszy murowany zamek w Legnicy, kościół św. Mikołaja we Wrocławiu i ufundował opactwo Cystersów w Lubiążu. Stworzył podstawy gospodarczego rozwoju Śląska.

        Bolesławowi Wysokiemu przypisuje się rozwój górnictwa złota i srebra, to on sprowadził do Złotoryi doświadczonych górników m.in. z Saksonii.

         Złoto występujące na Śląsku wydobywali już Celtowie 250 – 200 lat p.n.Ch. , o czym świadczą odkrycia archeologów, ale Bolesław Wysoki starał się i tą dziedzinę gospodarki odpowiednio zorganizować i podporządkować swojej władzy.

         W związku ze zwiększeniem wydobycia złota i srebra możliwy stał się szybki rozwój mennictwa. Książę mógł bardziej masowo wybijać monety, które w pełni zaspokajały potrzeby lokalnego rynku. Przyniosło to księciu znaczne dochody, tym bardziej, że często następowała ich wymiana, a poza tym własna moneta podnosiła prestiż księstwa.

          Tą działalność dynamicznie rozwijał syn Bolesława, Henryk Brodaty, który w roku 1211 wystawił dokument nadający Złotoryi, a w 1217 Lwówkowi śląskiemu prawa miejskie. Ustanowił też “ Prawo wolności górniczej”.

          Na pamiątkę tych wydarzeń, Oddział Legnicki Polskiego Towarzystwa Archeologicznego i Numizmatycznego wyemitował w roku 1984 medal pokazany na fotografii 3.

         Fot. 3. Medal upamiętniający najstarsze ośrodki kopalnictwa złota na Dolnym Śląsku.

          Awers przedstawia pieczęć z piastowskim orłem i napisem “ Decretum Civitatis De Aureo Monte”, napis “ Najstarsze ośrodki kopalnictwa złota na Dolnym Śląsku” oraz emitenta – Odział Legnicki PTA i N 1984.

           Na rewersie pokazano księcia wizytującego kopalnię złota, a w tle poszukiwacza wypłukującego złoto ze strumienia oraz napisy – Aureo Monte 1211, Leoberga 1217 i “ Nadanie przez Henryka Brodatego prawa wolności górniczej”.

Medal wykonano z miedzi w kształcie kwadratu, o wymiarach 65 x 65 mm.

           Obecnie to co Bolesław Wysoki zapoczątkował, kontynuuje Kombinat Górniczo – Hutniczy ( KGHM ), który wydobywa i przerabia rudę miedzi ze złóż, które jak się okazało są największe w Europie! Podczas przerabiania rudy miedzi uzyskuje się m.in. srebro ( drugie miejsce na świecie pod względem wydobycia ) oraz w mniejszych ilościach złoto, ołów, molibden, ren, selen i inne.

         Pod rządami Bolesława Wysokiego, zniszczony i zaniedbany Śląsk szybko stał się najlepiej zagospodarowaną dzielnicą Polski, a o ówczesnej zamożności Śląska najlepiej świadczą znajdywane skarby, jak na przykład ten, który znaleziono w Głogowie.

W katalogu p.t.: “ Skarb z Głogowa”, wydanym przez miejscowe Muzeum Archeologiczno – Historyczne czytamy m.in., że w październiku 1987 r. dwaj działkowcy wykonujący prace melioracyjne na jednej z działek przy Osiedlu Piastów w Głogowie natrafili na stare srebrne monety, których zebrali w sumie 41 i jeszcze tego samego dnia przekazali pracownikom muzeum. Przybyli archeolodzy stwierdzili, ze w ziemi zalegała ogromna ilość srebrnych monet. Po przeliczeniu okazało się, że w skarbie znajdowało się w sumie 20 638 srebrnych monet, kilka tysięcy ich fragmentów oraz kilka srebrnych krążków, siedem sztabek i jedna bryłka srebra. 

        Skarb był pierwotnie jeszcze większy, jednak dużą część monet zrabowano jeszcze przed przybyciem archeologów na miejsce odkrycia. Zaginionych monet mogło być nawet kilka tysięcy. Zostały one sprzedane prywatnym kolekcjonerom z Polski i zagranicy, pojawiły się na aukcjach m.in. w Warszawie, Gdańsku, Monachium i Kolonii. Część z tych monet została zakupiona przez muzea, m.in. Zamek Królewski w Warszawie, muzea w Łodzi, Wrocławiu i Gorzowie Wielkopolskim.

          W wyniku badań stwierdzono, że najmłodsze monety w skarbie pochodzą z pierwszej połowy XIII w. Zdecydowana większość monet datuje się na drugą połowę XII w., a najstarsze, pojedyncze egzemplarze zostały wybite pod koniec XI w. Wartość skarbu oszacowano na 34 grzywny. Za taką ilość srebra można było w średniowieczu kupić wieś.

          Główną część skarbu stanowią denary przy stosunkowo niewielkim udziale jednostronnych brakteatów. Dominują monety z ziem polskich, głównie Śląska. Wśród pieniędzy polskich przeważają monety księcia Bolesława Wysokiego i Mieszka Plątonogiego, których udział w skarbie wynosi 86%.

         Fot. 4.  Denar Bolesława Wysokiego, mennica Wrocław ( 1179 – 1185/90 )

Fotografia 4 pokazuje denara Bolesława Wysokiego z mennicy wrocławskiej. Średnica monety wynosi 16 mm, masa 0,32 g. Awers przedstawia Św. Wojciecha w stroju pontyfikalnym, a rewers – scenę walki księcia z lwem.

Fot. 5. Denar Bolesława Wysokiego, mennica Wrocław ( 1185/90 – 1201 ).

Denar Bolesława Wysokiego z fotografii 5 ma średnicę 17 mm i masę 0,27 g. Awers tego denara przedstawia krzyż z czterech perełkowych linii oraz skrót imienia księcia – BOLE, a rewers – dwie postacie trzymające proporzec skierowany w lewo.

        Fot. 6. Denar Bolesława Wysokiego lub/i Henryka Brodatego, mennica  Głogów ( ? )

         Fotografia 6 przedstawia denara Bolesława Wysokiego, który mógł być wybijany jeszcze w czasie panowania Henryka Brodatego lub tylko przez tego księcia.

Ponieważ ten denar do tej pory występuje tylko ( poza jednym wyjątkiem )w skarbach znajdywanych na terenie Głogowa lub jego najbliższej okolicy, przypuszcza się, że był wybijany w mennicy znajdującej się w tym mieście.

Na awersie tego denara widzimy romański trójnawowy kościół halowy, a na rewersie wieżę zamku.

        Fot. 7.  Denar Bolesława Wysokiego lub/i Henryka Brodatego.

           Denar pokazany na fotografii 7 jest przypuszczalnie późniejszą odmianą denara z fotografii 6, wykonaną inną parą tłoków.

Oprócz denarów Bolesław Wysoki wybijał w dużej ilości brakteaty, czyli monety wybijane jednostronnie. Ich wizerunek był identyczny jak awers monety pokazanej na fotografii 5, t.zn. przedstawiał krzyż z czterech perełkowych linii oraz skrót imienia księcia – BOLE.

          W XIII wieku brakteaty stawały się z czasem coraz cieńsze i bardzo łamliwe. Zaczęto je więc dla usztywnienia i wzmocnienia wykonywać z wytłoczonym wzdłuż obrzeża kołnierzem. W wyniku tych zabiegów ich wygląd upodobnił je do guzików, stąd przyjęła się nazwa brakteatów guziczkowych.

         Fotografia 8 przedstawia przykład takiej monety. Widać na niej symbolicznie pokazany zamek.

        Fot. 8. Śląski brakteat guziczkowy z XIII wieku.

         Bolesław Wysoki zmarł w 1201 roku i został pochowany na środku prezbiterium, przed głównym ołtarzem w kościele klasztoru Cystersów w Lubiążu, który ufundował za życia. Obecna płyta nagrobna znajdująca się w kościele pochodzi z XIV wieku i jest bardzo zniszczona, trudno czytelna. Jej wygląd był możliwy do odtworzenia na podstawie ilustracji zawartej w roczniku          “Liegnitzische Jahrbucher“ Jawor 1733, G. Thebesiusa ze zbiorów Biblioteki Kórnickiej zreproduktowanej i zamieszczonej w książce P.Wiszewskiego “Władysław Wygnaniec i jego czasy”, która tam została sfotografowana.

          Fot. 9. Płyta nagrobna Bolesława Wysokiego, XIV wiek.

        Dzieło Bolesława Wysokiego z powodzeniem kontynuował jego syn Henryk Brodaty.

                  Ważniejsze źródła:

• Boras Z. “Książęta piastowscy Śląska”  1974
• Chutkowski J. “Piastowscy władcy Głogowa” 1996
• Książek K., Paszkiewicz B. “Skarb z Głogowa”  2012
• Kopicki E.  “Katalog podstawowych typów monet i banknotów Polski oraz ziem historycznie z Polską związanych. t. I, średniowiecze, cz. 1. Monety królów i książąt polskich 960 – 1501 r.”  1974